По повеќе од десет години прекин, нафтоводот Солун-Скопје се враќа во употреба, откако во 2013 година грчката компанија „Хеленик Петролеум“, денес HELLENiQ Energy, го извади од употреба, сметајќи го за неисплатлив, објавува Радио Слободна Европа.
Се очекува продолжување на транспортот на нафтени деривати во Северна Македонија да се случи до крајот на годината, изјави македонскиот премиер Христијан Мицкоски.
„Ние како држава ги спроведуваме сите чекори за да го ставиме во употреба овој нафтовод, кој е оштетен и конзервиран со години. Инспекциите продолжуваат, мислам дека веќе се завршени, се очекува да започнат тестови за притисок. Владата го усвои и ценовникот, очекувам овој нафтовод да биде ставен во употреба оваа година“, изјави Мицкоски.
Изградбата на нафтоводот беше дел од договорот од 1999 година што владата предводена од тогашниот премиер и лидер на ВМРО-ДПМНЕ, Љубчо Георгиевски, го потпиша со грчката компанија „Хеленик Петролеум“ за купување на единствената рафинерија за нафта во земјата, ОКТА.
Сега овој цевководен систем ќе се нарекува цевковод за производи, бидејќи ќе транспортира само преработени нафтени деривати од Солун до Скопје, додека суровата нафта обично се транспортира преку нафтоводот од пристаништата или нафтените полиња директно до рафинеријата, каде што потоа се преработува.
Нафтоводот Солун-Скопје е долг околу 213 километри, со капацитет за транспорт на 2,5 милиони тони гориво годишно, од терминалите на „Хеленик Петролеум“ до рафинеријата ОКТА во Скопје, каде што ќе се складира дизел горивото.
Според договорот меѓу Македонската влада и грчката компанија, транспортот на горивото ќе чини 20 евра по тон, потврди за Радио Слободна Европа Регулаторната комисија за енергетика и водни ресурси.
Кој ќе има корист?
Доколку гасоводот работи со полн капацитет од 2,5 милиони тони годишно, вкупната вредност на услугата би достигнала околу 50 милиони евра годишно.
Приходите ќе бидат поделени меѓу Владата на Македонија, која преку државното претпријатие „Нафтовод“ има 20 проценти удел во заедничкото претпријатие „Вардакс“, каде што најголем акционер е „Хеленик Петролеум“ со 80 проценти од акциите.
Со објавата на Владата на Република Македонија дека ги завршува последните процедури, горивото ќе може да циркулира низ овој цевковод штом Министерството за транспорт ќе ја издаде „дозволата за употреба“.
Со ова ќе стапи во сила и лиценцата што Регулаторната комисија за енергетика и водни ресурси веќе му ја издаде на „Вардакс“ во 2023 година, со важност од 35 години, поточно до 2058 година.
„Кога операторот на „Вардакс“ ќе ја добие дозволата за користење од државата, оваа лиценца ќе стапи во сила“, изјави за РЕЛ претседателот на Регулаторната комисија за енергетика и водни ресурси, Марко Бислимовски.
РЕЛ се обрати до Владата на Република Македонија со прашањето какви се очекуваните придобивки за енергетскиот и економскиот систем на земјата од овој гасовод, но до објавувањето на овој текст, извршната власт во Скопјe не одговори.
Политичка контроверзност околу нафтоводот ВМРО–Народна партија, основана од поранешниот премиер Георгиевски по напуштањето на ВМРО-ДПМНЕ, тврди дека сегашното реактивирање на нафтоводот Солун-Скопје има за цел да ѝ помогне на Србија во сегашната нафтена криза.
Оваа партија вели дека се изненадени од брзината со која се финализира процесот и прашува зошто оние кои со години се противеа на проектот сега молчат.
Партијата на Љубчо Георгиевски додаде дека аргументите за придобивките од нафтоводот се валидни уште од пред 25 години и обвини дека земјата намерно е оставена без економски и геостратешки придобивки.
Премиерот Христијан Мицкоски рече дека улогата на Владата е да обезбеди инфраструктура и регулатива, но не и да влегува во деловни операции.
„Ние, како Влада, не сме акционерско друштво за снабдување на Србија или други земји. Тоа го прават приватни компании кои се занимаваат со бизнис“, рече Мицкоски, одговарајќи на прашањето дали државата ќе се обиде да извлече корист од нафтената криза во Србија преку извоз на горива на оваа линија.
Поевтин и побезбеден транспорт
Теоретски, директниот транспорт на нафтени производи од Солун до Скопје преку цевковод треба да донесе поголема безбедност и да ги избегне ризиците поврзани со транспортот со камиони и цистерни.
Според професорот Дејан Трајковски од Техничкиот факултет во Битолa при Универзитетот „Св. Климент Охридски“, нафтоводот повторно го довеле во внимание и проблемите со железницата во земјава и пониската цена на транспортот преку цевководи.
„Во секој случај, ова е најсоодветниот начин на транспорт, особено имајќи предвид дека веќе го имаме“, рече Трајковски.
Изградбата на нафтоводот беше завршена во 2002 година, но десет години подоцна, во 2013 година, преработката на нафта во ОКТА целосно запре, што предизвика банкрот на рафинеријата и прекин на транспортот на нафта преку нафтоводот.
Причините, според тогашниот „Хеленик Петролеум“, биле тоа што не била профитабилна и постоеле пречки преку бројни регулативи.Од продажбата на ОКТА во 1999 година од страна на тогашната Македонска Влада, се појавија спорови кои завршија пред Меѓународниот арбитражен суд во Париз.
Со тој договор, кој некои експерти во Северна Македонија го сметаа за штетен за државата, ОКТА беше продадена на компанијата „Хеленик Петролеум“ за 32 милиони евра, а договорот, меѓу другото, предвидуваше изградба на нафтоводот, како и обврска Северна Македонија да купува најмалку 500.000 тони нафта годишно од Грција во период од 20 години.
Арбитражна постапка Следеа три одделни арбитражни постапки во Меѓународниот арбитражен суд во Париз, поврзани со ОКТА и договорот за гасоводот.
Последната беше во декември 2022 година, кога судот пресуди против Северна Македонија, а во корист на „Хеленик Петролеум“, додека тужбата се однесуваше на непочитување на обврските од договорот, принудувајќи ја државата да плати вкупно 21,47 милиони евра отштета, износ што е преполовен во споредба со првичното барање заедно со каматата, кое изнесуваше 42,6 милиони евра.
Потоа владата објави дека правниот тим ангажиран од Франција, канцеларијата „Дешер“, успеал да го преполови побараниот износ за отштета.
Претходно, во 2019 година, Северна Македонија бараше начин да постигне договор со „Хеленик Петролеум“ по пресудата на тогашниот Париски суд од 32 милиони долари, поврзана со неспроведувањето на договорот за купување мазут.
Првата одлука беше донесена во 2007 година и дојде откако Уставниот суд на земјата во 2002 година поништи некои делови од договорот со „Хеленик Петролеум“, со кој грчката компанија доби 52 милиони евра отштета.
Со повторното ажурирање на рестартирањето на цевководот, Есад Рахик, кој стана директор на државното претпријатие „Нафтовод“ за време на претходната влада во 2020 година, рече дека плаќањето на казни од тужби е една од главните причини зошто нафтоводот требало да започне со работа многу порано.
„Колку побрзо се отвори и почна да работи, толку побрзо ќе бидат исплатени казните од тужбите“, рече тој.
Рахиќ додаде дека земјата има обврска да го отвори гасоводот, што тој го нарекува стратешка инвестиција од околу 100 милиони долари, и посочи дека за ова разговарал со двајца поранешни премиери, Зоран Заев и Димитар Ковачевски.
Тој предложи системот да се стави во употреба од тогаш па натаму, како и да се продолжи со изградбата на врските со Косово, но нагласи дека таквите предлози не се спроведени.
The post По десетгодишен прекин, нафтоводот Солун-Скопје продолжува со работа appeared first on Во Центар.
