Зеница, град во Федерацијата Босна и Херцеговина кој често се поврзува со индустрија и силен модернистички израз, крие архитектонски бисер кој лесно се занемарува од неискусното око. Зборуваме за „Ламела “, станбена зграда која со децении симболизирала престиж, висина и модерен начин на живот, а зад која стои познатиот архитект Слободан Јовандиќ.
Оваа монументална градба одамна ја надживеала својата првобитна намена. Некогаш највисоката станбена зграда во Југославија, Ламела беше еден вид урбан феномен, а денес го привлекува вниманието на туристите и љубителите на архитектурата од регионот и пошироко.
Неговата генеза – од првите нацрти од 1971 година до завршувањето на изградбата во 1977 година – сведочи за амбициозниот период на урбаниот подем на Зеница, но и за тогашните револуционерни техники на градење. Токму овие иновации ја рангираа Ламела меѓу најзначајните примери на југословенската архитектура и ја направија трајно обележје на градот.
Највисоката станбена зграда во Југославија
„Ламела“ беше највисоката станбена зграда во Југославија до пред војната , висока 101 метар, со 27 ката. Има 232 станови за кои се вели дека се високо ценети и се продаваат многу брзо кога ќе излезат на пазарот.
„Во последно време имаме малку повеќе туристи, а некои од нив се оние кои се заинтересирани за архитектура. Преку агенцијата Atlas Obscura, има архитектонски тури кои исто така поминуваат низ Зеница, по околу 15 луѓе од САД, Канада, Велика Британија, Франција, а секогаш кај нас фокусот на интересот е на „Ламела“, која привлекува најголемо внимание и за фотографирање. Најчесто гостите коментираат колку внимателно толку голема зграда е интегрирана во околината , во погледот на градот и како е оцртана во реката до неа“, рече за „Јутарњи лист“ Афан Абазовиќ, единствениот туристички водич во Зеница.
„Ламела“ не е чисто бетонска фасада, туку има панели кои создаваат малку помек впечаток. Првично била сиво-жолта, но денес едвај може да се види жолтата боја.
Самиот град Зеница е создаден според Генералниот урбанистички план од 1955 година, кој го создал хрватскиот архитект Јурај Најдхарт, чиј план не бил целосно следен при развојот на градот, но сепак обезбедил добра основа за неговиот сегашен изглед.
Пилот метод
„За време на ненадејниот раст на градот, кога многу луѓе доаѓаа на работа и кога луѓето живееја во касарни, беа изградени голем број станови, прво петкатни згради без лифтови, но со бањи, што беше многу напредно. По земјотресот во Скопско, беше изградена „Ламела“, проектот беше од 1971 година, а беше завршен дури во 1977 година. Тоа беше првата зграда во Југославија што беше изградена со пилот-метод. Становите беа поудобни, иако беа наменети за широки маси“, вели Абазовиќ.
Но, постои една погодност на оваа зграда што е необичен додаток.
„Становите во „Ламела“ се како куќичка кон стадионот. Жителите носат месо, ракија и пиво на балконите и ги следат натпреварите како на дланка. Кога има важни натпревари, дел од становите се изнајмуваат за околу 150 евра дневно, за оние кои немаат билет, да речеме дека ја гледаат репрезентацијата“, вели туристичкиот водич.
Направено од 6 летвички
Ведад Исламбеговиќ, вонреден професор на Архитектонскиот факултет во Сараево, откри зошто оваа зграда го добила името „Ламела“.
„Го носи името „Ламела“ бидејќи е направено од шест ламели што сочинуваат еден состав на зградата“, вели тој кратко.
The post Оваа зграда беше највисоката во Југославија: Висока е 101 метар, има 27 ката и 232 станови, и поради ова, становите се премногу скапи (фото) appeared first on Во Центар.
