Унгарија се соочува со парламентарни избори што би можеле да означат пресвртница по повеќе од 15 години тврдокорно владеење на премиерот Виктор Орбан. За прв пат откако се врати на власт во 2010 година, тој се соочува со сериозен предизвикувач, Петер Маѓар, кој успеа да мобилизира дел од разочараните гласачи за краток временски период.
Според „Ројтерс“ , унгарската опозициска партија Тиса дополнително ја зголеми својата предност пред владејачката Фидес на премиерот Виктор Орбан пред парламентарните избори на 12 април.
Анкета на реномираната агенција „Медиан“ покажува дека Тиса ужива поддршка кај решителните гласачи од 55 проценти, додека Фидес има 35 проценти, зголемувајќи ја својата предност на 20 процентни поени, во споредба со 12 поени во јануари. Кога се гледа вкупниот број на жители, Тиса има поддршка од 42 проценти од испитаниците, а Фидес има 31 процент.
Кој е Питер Маѓар?
Петер Маѓар, 45-годишен адвокат од Будимпешта и поранешен член на владејачката партија Фидес, доживеа политички подем на изборите за Европскиот парламент во 2024 година, по што самиот стана европратеник во Брисел. Тој се позиционираше како претставник на централно-десничарската партија.
Маѓар не доаѓа од редовите на долгогодишни противници на владата, туку со години е дел од политичкиот и административниот систем изграден од Орбан. Тој беше во брак со поранешната министерка за правда Јудит Варга, членка на Фидес.
Работел во Министерството за надворешни работи, во Постојаното претставништво на Унгарија во Брисел и во Кабинетот на премиерот, а потоа имал раководни позиции во државната банка МБХ и во Центарот за студентски кредити. И покрај ова, долго време бил препознаен во јавноста првенствено како сопруг на министерката Варга.
Тој објави видео од својата поранешна сопруга
Тој привлече пошироко внимание дури на почетокот на 2024 година, во екот на скандалот околу претседателското помилување во случајот со прикривање на педофилија, што ја натера неговата поранешна сопруга Варга да поднесе оставка од функцијата министер.
Потоа Маѓар објави снимка од нивниот разговор, која претходно ја тајно ја снимил, во која Варга потврдува дека соработници од врвот на владата интервенирале во досиејата на обвинителството во уште еден голем корупциски скандал.
Овој драматичен прекин со елитата започна метеорски подем од релативната анонимност. Тој го презеде водството на претходно непознатата партија Тиса и почна да прави енергични јавни појавувања. За рекордно време, тој мобилизираше стотици илјади граѓани.
Владеењето на Орбан и економската криза
Ова не е изненадувачки, со оглед на тоа што унгарското општество долго време доживува растечко незадоволство од Орбан. Аналитичарите веруваат дека моделот на управување на Орбан ја врати Унгарија назад и ја концентрираше моќта во рацете на извршната власт. Оваа политичка промена беше придружена и со низа економски предизвици.
Според податоците на Евростат за 2024 година, Унгарија беше на самото дно во Европската Унија во однос на реалната индивидуална потрошувачка по глава на жител, достигнувајќи само 72 проценти од просекот на ЕУ, што укажува на релативно низок животен стандард.
Голем дел од одговорноста за ова лежи кај политичките одлуки на Орбан. Унгарија одржува блиски политички и економски односи со Владимир Путин. Орбан често се изјаснува против заедничките европски санкции и ги блокира пакетите за помош за Киев, што го става во конфликт со Брисел.
Дискредитирачка кампања
Предизборната кампања за априлските избори се издвојува по својот невиден интензитет и употребата на напредни технолошки алатки со цел политичка дискредитација. Маѓар, исто така, изјави дека добил анонимни закани да објави компромитирачко видео од сексуална врска, за кое тврди дека треба да му наштети на неговата изборна кампања.
Режимските медиуми и поранешната сопруга на Варга возвратија со сериозни обвинувања за семејно насилство, што тој ги отфрла како обид за дискредитирање, наменет да го одвлече вниманието од доказите за системска корупција на врвот на владата.
Што ново нуди Маѓар?
Орбан ја води оваа кампања под слоганот „Безбеден избор“, велејќи дека ќе ја држи Унгарија подалеку од војната во Украина и ќе го спречи доаѓањето на нелегални мигранти. „Политико“ исто така пишува дека му е потребна отворена конфронтација со Брисел за да ја оживее својата нестабилна кампања, а политиката на Орбан за „евтин руски гас и нафта“ се прелева во меѓудржавните односи во рамките на ЕУ, вклучително и тензиите со Хрватска околу транзитот на руска нафта.
Како што истакна Дојче Веле минатата година, Унгарците усвоија дел од реториката на Орбан и нивните трикови од кампањата, како и голем дел од нивните пораки, со клучни разлики меѓу кои е и неговиот проевропски став.
Партијата ветува дека ќе ја врати довербата кај сојузниците од ЕУ и НАТО и се обврзува да се приклучи на еврозоната до 2030 година. Враќањето на владеењето на правото е првенствено замислено како средство за ослободување на 18 милијарди евра од фондовите на ЕУ кои моментално се замрзнати поради систематски кршења на правата.
Маѓар рече дека ако дојде на власт, неговата почетна точка во однос на Украина би била да ја признае Москва како агресор. Сепак, тој додава дека неговата влада нема да го промени својот став за воената поддршка на Киев, ниту пак ќе се стреми кон ненадејно прекинување на врските со Русија, објавува „Фајненшл тајмс“ . Тиса гласаше против заемот од 90 милијарди евра за Украина во Европскиот парламент.
Не се очекува да биде лесен партнер за ЕУ
Во срцето на економската програма на партијата Тиса е план за постепено, но целосно прекинување на енергетската зависност од Русија до 2035 година.
Сепак, таквата временска рамка сè уште заостанува зад целите на ЕУ, која, по руската инвазија на Украина, зацрта многу побрзо намалување на зависноста од руските енергетски извори, со клучни рокови веќе околу 2027 година.
Тиса се спротивставува на предлогот на Европската комисија за следната повеќегодишна финансиска рамка на ЕУ, тврдејќи дека таа ја става Унгарија во неповолна положба и го отфрла пактот на ЕУ за миграција и азил. Центарот за европски политики , независен, непрофитен тинк-тенк, заклучува дека Унгарија нема да биде лесен партнер за ЕУ.
„Политико“ забележува дека во некои сегменти од кампањата тој зазел понационалистички позиции од самиот Орбан и дека Унгарците остануваат енигма за набљудувачите и во ЕУ и во Украина.
Може ли Орбан конечно да падне?
Се обративме до аналитичарот за надворешна политика Божо Ковачевиќ, кого го замоливме да процени колку е реално сценариото за политички промени во Будимпешта и што би значело евентуалната промена на владата за Унгарија и Европската Унија.
„Се чини дека Унгарците се презаситени од Орбан, а Орбан сè уште не е презаситен од власта. Доколку дојде до промена на власта во Унгарија, прашањето е до кој степен ќе се променат политиките на Унгарија, особено во рамките на ЕУ. Доколку дојде до промена на власта, не мислам дека тоа ќе доведе до радикална промена на унгарската политика во рамките на ЕУ“, вели тој.
„Орбан се обиде да се направи непроменлив со своето популистичко владеење. Самата промена, ако се случи, зборува за промена во расположението на граѓаните. Тоа е знак дека граѓаните се презаситени од еден вид влада, а тоа го става новиот лидер пред императив да се разликува на некој начин од својот претходник.“
Ова очигледно ќе биде ставот кон корупцијата и клиентелизмот. Но, во однос на надворешната политика и ЕУ, нема основа да се заклучи дека се случува радикална промена. Повеќе станува збор за спротивставување на двајца лидери кои ги нудат своите личности, оваа разлика во личноста е поголема од разликата во содржината на политиките“, вели тој.
„Орбан е зрел да ја напушти власта“
Го прашавме дали се осмелува да предвиди дали Унгарците навистина можат да го поразат Орбан.
„Самиот факт што Орбан јавно изјави дека ќе ги почитува резултатите од изборите дури и ако победи сегашната опозиција, сугерира дека тој исто така проценува дека нема да остане на власт. Не е особено мудро да се прават предвидувања бидејќи настаните може да ве побијат, но ми се чини дека самиот Виктор Орбан е зрел да ја напушти власта и се помирил со можноста повеќе да не биде премиер“, вели тој.
Ќе има ли некакви промени во односите со Хрватска?
Да потсетиме и дека политиката на Орбан кон неговите соседи со години балансира помеѓу стратешко партнерство и провокативна носталгија за „Голема Унгарија“. Посебен фокус често е ставен на Хрватска, каде што е познат по своите изјави дека Унгарија била „одземена од морето“, алудирајќи на Риека и јадранскиот брег по Тријанонскиот договор по Првата светска војна.
„Фидес систематски изразуваше незадоволство од сегашните граници на Унгарија. Се надевам дека евентуалната промена на владата во Унгарија ќе резултира и со промена на ставот кон границите. Сè уште немаме основа да заклучиме дека лидерот на опозицијата би бил подготвен за големи промени, но мислам дека е разумно да се очекува дека сепак ќе се случат промени во таа смисла“, објасни тој.
The post Дали е ова крајот на Орбан? „Унгарците се презаситени од него“ appeared first on Во Центар.
