Со истекот на последниот договор за контрола на нуклеарно оружје што беше во сила меѓу САД и Русија, светот се соочува со ситуација за прв пат по повеќе од половина век без никакви ограничувања за двата најголеми нуклеарни арсенали.
Американскиот претседател Доналд Трамп во четврток изјави дека не сака да го продолжи договорот „Нов СТАРТ“, но се залага за склучување нов, како што изјави, посилен и модернизиран договор.
„Наместо да го продолжуваме „НОВИОТ СТАРТ“ (лошо договорен договор од страна на Соединетите Американски Држави кој, меѓу другото, грубо се крши), треба да ги ангажираме нашите нуклеарни експерти да работат на нов, подобрен и модернизиран договор што може да трае долго во иднина“, рече Трамп на социјалните мрежи.
Со истекот на договорот, кој го ограничуваше бројот на нуклеарни боеви глави и носачи на оружје, завршуваат последните формални контроли врз американските и руските нуклеарни капацитети. Експертите за контрола на оружјето предупредуваат дека ова би можело да отвори врата за неограничена нуклеарна трка.
Трамп претходно нагласи дека го поддржува постоењето на ограничувања на нуклеарното оружје, но инсистира Кина да биде вклучена во секој иден договор. Пекинг, сепак, ја отфрли таквата можност.
Од друга страна, Кремљ соопшти дека Русија жали за истекот на последниот договор за нуклеарно оружје со САД. Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, изјави дека Москва гледа на истекот на договорот „негативно“ и дека Русија ќе задржи „одговорен и промислен пристап кон прашањето за нуклеарната стабилност“, нагласувајќи дека тој ќе се води првенствено од сопствените национални интереси.
Песков додаде дека Москва е отворена за дијалог доколку добие „конструктивни одговори“, додека руското Министерство за надворешни работи објави дека земјата е подготвена да преземе „одлучни воено-технички мерки“ со цел да одговори на потенцијалните закани за националната безбедност, но и дека останува отворена за политичко-дипломатски решенија доколку се исполнети условите.
Минатата година, рускиот претседател Владимир Путин понуди Русија да се придржува до ограничувањата од Новиот СТАРТ уште една година доколку Вашингтон го стори истото, но Трамп не даде јасен одговор на тоа. Во среда, Путин разговараше за истекот на договорот со кинескиот претседател Си Џинпинг, наведувајќи дека САД не одговориле на рускиот предлог за продолжување на ограничувањата.
Американскиот државен секретар Марко Рубио во средата изјави дека Трамп е јасен во својот став дека „во 21 век не е можно да се има вистинска контрола на оружјето без вклучување на Кина“, поради, како што рече, нејзиниот голем и брзорастечки нуклеарен арсенал.
Кина повторно ги отфрли ваквите барања. Портпаролот на кинеското Министерство за надворешни работи, Лин Џиан, изјави дека нуклеарните сили на Кина „не се ни приближно на иста скала како на САД и Русија“ и дека Пекинг нема да учествува во разговорите за нуклеарно разоружување во оваа фаза. Во исто време, тој ги повика САД да го обноват нуклеарниот дијалог со Русија и позитивно да одговорат на предлогот на Москва за привремено продолжување на почитувањето на клучните ограничувања од Новиот СТАРТ.
И покрај истекот на договорот, американската и руската страна се согласија во четврток да ја обноват меѓувоената комуникација на високо ниво, по состанокот на претставници од двете земји во Абу Даби. Овој канал за комуникација е суспендиран од 2021 година, пред руската инвазија на Украина во февруари 2022 година.
Договорот „Нов СТАРТ“ беше потпишан во 2010 година меѓу тогашниот американски претседател Барак Обама и рускиот претседател Дмитриј Медведев. Со него се ограничи бројот на нуклеарни боеви глави на максимум 1.550, додека бројот на распоредени ракети и бомбардери беше ограничен на 700. Иако првично требаше да истече во 2021 година, беше продолжен за дополнителни пет години.
Инспекциите предвидени со договорот беа суспендирани во 2020 година поради пандемијата COVID-19 и никогаш не беа обновени. Во февруари 2023 година, Русија го суспендираше своето учество во договорот, но нагласи дека ќе продолжи да ги почитува неговите одредби.
Застапниците за контрола на оружјето предупредуваат дека крајот на Новиот СТАРТ би можел да има далекусежни последици.
„Доколку администрацијата на Трамп продолжи да ја игнорира нуклеарната дипломатија со Русија и одлучи да го зголеми бројот на распоредено нуклеарно оружје, тоа ќе ја охрабри Русија да го стори истото, а Кина да го забрза сопственото стратешко градење“, предупреди Дарил Кимбал, извршен директор на Здружението за контрола на оружјето со седиште во Вашингтон, додавајќи дека таквото сценарио би можело да доведе до долготрајна и опасна тројна нуклеарна трка.
The post Нуклеарна (дис)рамнотежа: Светот влезе во ерата на „сè е дозволено“, САД и Русија повеќе немаат ограничувања appeared first on Во Центар.
