Пред средбата меѓу турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган и грчкиот премиер Киријакос Мицотакис, се појавија нови спорови меѓу овие членки на НАТО . Проблемот е во надлежноста за ситуацијата во Источниот Медитеран.
Наводно, тие сакаат да продолжат разговорите на највисоко ниво: почнувајќи од понеделник, 9 февруари, „Врховниот совет за соработка меѓу Грција и Турција“ треба да се состане во Анкара. Доколку сè оди според планот, на масата ќе бидат и турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган и грчкиот премиер Киријакос Мицотакис. Можна е и посебна средба меѓу двајцата лидери на друг ден, пренесува Дојче веле .
Врховниот совет за соработка беше основан во 2010 година по тешки, исполнети со конфликти времиња во Источниот Медитеран. Сепак, сè уште не постигнал никакви поголеми успеси. И покрај ова, Советот се стреми да создаде позитивна атмосфера меѓу партнерите на НАТО, особено во областите на економијата и туризмот. Сепак, досега се состана само пет пати, последен пат во Атина во декември 2023 година.
„Турција поставува еднострани барања и територијални претензии кои немаат правна основа и не можат сериозно да се дискутираат“, објасни во интервју за ДВ во тоа време Константинос Филис, директор за истражување во Атинскиот институт за меѓународни односи.
„Грција очекува Турција секогаш да ги исполнува нејзините барања и да прави отстапки“, возврати Фуат Аксу, политиколог на Техничкиот универзитет Јилдиз во Истанбул.
Малку се промени во Егејското Море од тогаш. Сега се појави уште една спорна точка: минатиот четврток, Турција го употреби системот Навтекс , кој најчесто се користи во поморските работи, за да предупреди за безбедносните ризици и грчките воени активности. Слични предупредувања беа издадени и во минатото.
На крајот на краиштата, проблемот е во компетентноста за ситуацијата во Источниот Медитеран: кој има право да се прогласи за одговорен за безбедносните прашања? Атина зборува за нелегалниот обид на својот сосед да ги прошири своите територијални води. Угледниот грчки неделник „То Вима“ го смета тоа за „нова турска провокација“.
Од турска перспектива, тоа е само рутинско прашање кое е во согласност со важечкото законодавство. Но, може да биде и повеќе од тоа: „Навтекс предизвика паника во Грција и го промени статусот кво во Егејот“ , според весникот „Туркие“.
За грчкиот премиер Мицотакис, спорот околу Навтекс значи уште поголем притисок од десницата.
„Турција краде половина од Егејот, но нашата влада не гледа причина за загриженост“, се жали Киријакос Велопулос, лидер на десничарската популистичка партија Грчко решение (ЕЛ), која, според анкетите, е на третото место по поддршка од гласачите.
Грција и Турција со децении се во спор околу континенталниот гребен долж турскиот брег, експлоатацијата на природните ресурси и потенцијалното проширување на територијалните води во Егејското Море . Според нејзината сегашна воена доктрина „Сина татковина“, Турција, исто така, полага право на поморски области од над 450.000 квадратни километри од нејзиниот брег.
Конвенцијата на Обединетите нации за правото на морето од 1982 година служи како правен компас во вакви случаи, иако Турција не ја потпишала. Сепак, таа би можела да се примени: според преовладувачкото правно мислење, овој договор го одразува обичајното меѓународно право и затоа е обврзувачки дури и за оние кои не го потпишале.
Според Конвенцијата на ОН за правото на морето, секоја држава во принцип може да дефинира територијални води до максимум 12 наутички милји. Сепак, постои важен исклучок: во случаи на нејасни граници или преклопувања, вклучените страни треба да постигнат билатерален договор. Сепак, договор меѓу Грција и Турција сè уште не е на повидок.
Веќе во 1995 година, турскиот парламент го прогласи проширувањето на грчките територијални води во Егејското Море за „причина за војна“. Ова е затоа што во тој случај Егејското Море би станало еден вид грчко внатрешно море.
Во 2021 година, владата во Атина ги прошири своите територијални води на 12 наутички милји во Јонското Море кон Италија. Денес, Грција експлицитно го задржува правото да ги прошири своите територијални води во Егејското Море, изјави неодамна министерот за одбрана Никос Дендиас за атинската телевизиска станица „Опен“.
Меѓународниот суд на правдата (МСП) во Хаг се смета за последен апелационен орган по сите прашања од меѓународното право. Сепак, ова судско тело на ООН не дејствува по сопствена иницијатива. И Грција и Турција би требало да поднесат заедничко барање и да го овластат МСП да посредува. За ова се дебатира од 1976 година без успех.
The post Тензиите растат меѓу две членки на НАТО во Медитеранот: „Ова предизвика паника!“ appeared first on Во Центар.
