Исланд размислува за гласање за повторно започнување на преговорите за членство во ЕУ уште во август, според две лица запознаени со подготовките за пристапување на земјата. Ова доаѓа во време кога моментумот за проширување на ЕУ се чини дека расте, при што Брисел работи на план што би можел да ѝ даде на Украина делумно членство во блокот уште следната година, а Црна Гора, водечки кандидат за пристапување, затвори уште едно поглавје од преговорите минатиот месец, објави Политико.
Владејачката коалиција во Рејкјавик вети дека ќе одржи референдум за повторно започнување на преговорите за пристапување во ЕУ до 2027 година, откако претходната влада ги замрзна разговорите во 2013 година. Сепак, временската рамка се забрзува поради геополитичките превирања и по одлуката на Вашингтон да воведе царини за Исланд и заканата на американскиот претседател Доналд Трамп за анексија на Гренланд.
Се очекува исландскиот парламент да објави датум за гласањето во следните неколку недели, според две лица кои сакаа да останат анонимни. Овој потег доаѓа по серијата посети на политичари од ЕУ на Исланд и исландски политичари на Брисел. Доколку Исланѓаните гласаат „за“, тие би можеле да се приклучат кон ЕУ пред која било друга земја-кандидат, рече еден од изворите.
– Разговорот за проширување се менува. Сè повеќе станува збор за безбедност, припадност и зачувување на нашата способност да дејствуваме во свет на конкурентни сфери на влијание. Ова се однесува на сите Европејци – изјави за „Политико“ комесарката за проширување на ЕУ, Марта Кос, која минатиот месец се сретна со исландската министерка за надворешни работи, Торгердур, Катрин Гунардир, во Брисел.
Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, се сретна со исландскиот премиер Криструн Фростадотир во Брисел минатиот месец и рече дека нивното партнерство „нуди стабилност и предвидливост во еден нестабилен свет“.
Фон дер Лајен, која го посети Исланд минатиот јули, се сретна и со Фростадотир за време на состанокот на Нордискиот совет во Стокхолм минатата есен и ја пофали нејзината земја за зајакнување на соработката со ЕУ. Фон дер Лајен повторно ќе го посети арктичкиот регион во март.
Разговорите за продлабочување на врските со Исланд, па дури и за потенцијално продолжување на преговорите за пристапување, започнаа уште пред американскиот претседател Доналд Трамп да се врати на функцијата минатата година, а официјален претставник на ЕУ рече дека Брисел веќе обрнува поголемо внимание на стратешки важната земја.
Но, ескалацијата на заканите од САД, вклучително и шегата на Били Лонг, номинираниот на Трамп за амбасадор во Исланд, дека земјата ќе стане 52-ра држава на Америка, а тој ќе биде гувернер, ја зголеми итноста.
– Мислам дека фактот што Исланд беше споменат четири пати во говорот на Трамп на Светскиот економски форум во Давос минатиот месец, додека американскиот претседател зборуваше за Гренланд, сигурно го привлече вниманието – рече друг функционер на ЕУ запознаен со ситуацијата, додавајќи дека тоа „мора да биде вознемирувачко за мала земја“.
Исланд аплицираше за членство во ЕУ во 2009 година, во екот на финансиската криза во која сите три негови главни комерцијални банки пропаднаа. Сепак, владата ги замрзна разговорите во декември 2013 година, додека економијата на Исланд брзо се опоравуваше, во исто време кога економистите предупредуваа на потенцијален колапс на еврозоната. Во март 2015 година, Рејкјавик побара повеќе да не се смета за земја-кандидат за ЕУ. Но, геополитичката ситуација значително се промени во последната деценија.
Исланд се наоѓа на стратешки важна локација во Северниот Атлантик, јужно од Арктичкиот круг, нема војска и се потпира на членството во НАТО и на билатералниот одбранбен договор од 1951 година со САД за својата безбедност.
Таа реалност, заедно со економските придобивки од приклучувањето кон ЕУ, се чини дека го зголемува јавното расположение за потенцијално приклучување кон блокот, а анкетите покажуваат дека поддршката е во пораст.
Сепак, патот до членство во ЕУ не е едноставен.
– Пристапувањето би можело да се соочи со некои многу тешки домашни политички пречки во иднина – изјави за „Политико“ Гудни Торлациус Јохансон, поранешен претседател на Исланд.
Најголемата потенцијална пречка е прашањето за правата за риболов, клучна индустрија во Исланд и голем проблем за време на преговорите минатиот пат.
– На крајот, сè се сведува на рибата, тоа отсекогаш било проблем – рече првиот функционер на ЕУ.
Но, постои една клучна разлика помеѓу преговорите тогаш и сега: Брегзит.
Велика Британија и Исланд долго време имаат затегнати односи околу риболовот, вклучувајќи се во серија насилни конфликти наречени „Војни на бакаларот“ помеѓу 1950-тите и 1970-тите. За време на преговорите за пристапување на Исланд, имаше сериозни тензии меѓу двете земји, а Велика Британија беше загрижена за количината скуша што ја фаќаат исландските рибарски бродови. Спорот, наречен „Војна на скушата“, доведе до тоа ЕУ да се закани со трговски санкции против Исланд.
Но сега кога Велика Британија е надвор од ЕУ, правата за риболов може да бидат помала пречка.
Доколку Исланѓаните одлучат дека сакаат да продолжат со разговорите со ЕУ, преговорите би можеле брзо да напредуваат. Исланд е членка на Европската економска зона и дел од Шенгенската зона за слободно патување и како таква веќе има многу закони на ЕУ во своето законодавство.
Пред замрзнувањето на преговорите во 2013 година, Исланд затвори 11 од 33-те преговарачки поглавја. Црна Гора, најнапредната земја-кандидат за ЕУ, ја престигна таа пресвртница дури во последните неколку месеци.
– На хартија, не би било премногу тешко; дури би можело да потрае и само една година за да се затворат сите преговарачки поглавја – рече висок функционер на ЕУ, меѓутоа, лице запознаено со расположението во Исланд предупреди дека таков временски рок би бил премногу амбициозен со оглед на тешкотиите на некои елементи од преговорите.
За Исланд всушност да се приклучи на ЕУ, ќе мора да одржи уште еден референдум за тоа дали да продолжи по завршувањето на преговорите.
Во зависност од тоа колку време ќе биде потребно и каква ќе биде геополитичката ситуација во тој момент, тоа би можело да биде висока граница, со оглед на тоа што придобивките од членството за Исланд се повеќе во однос на безбедноста, а помалку во однос на економските придобивки. Исланд има петти највисок БДП по глава на жител во светот, што го прави членството во ЕУ помалку привлечно отколку за другите кои се борат да се приклучат кон блокот.
The post ЕУ експресно добива нова членка? Не Црна Гора, не Украина, ќе распишат референдум! appeared first on Во Центар.
