Од Тел Авив до Белград, а потоа назад во Тел Авив.
Ова била рутата на израелскиот транспортен авион на 5 март, откри Радио Слободна Европа/Радио Либерти преку анализа на специјализирани веб-страници за следење на летови.
Авионот бил наменет за транспорт на тежок и опасен товар, како што е оружје.
Сепак, не е јасно што транспортирало, бидејќи одговорните институции не дале појаснување.
Ова не е единствен пат транспортен авион од приватната израелска компанија „Челенџ ерлајнс ИЛ“ да слета во Белград во последниот месец.
REL откри дека во текот на февруари и почетокот на март, два транспортни авиони на оваа компанија извршиле најмалку девет летови меѓу Србија и Израел, во двата правци.
Два од овие летови беа регистрирани по ескалацијата на конфликтот на Блискиот Исток на 28 февруари, кога САД и Израел започнаа напади врз Иран.
Радио Слободна Европа ги праша српските министерства за одбрана, надворешни работи и трговија за овие летови и што се транспортирало со нив, но не доби одговор.
Израелската компанија, сопственик на транспортниот авион, исто така не одговори.
Србија го суспендираше извозот на оружје кон крајот на јуни минатата година, по наредба на претседателот Александар Вучиќ.
Ова се случи во екот на израелско-иранскиот конфликт и поради обвинувањата од Москва дека Србија, преку посредници, извезува муниција во Украина.
Но, според информациите потврдени за Радио Слободна Европа од две државни фабрики за оружје, извозот на оружје надвор од Србија продолжи во февруари.
И покрај континуираните напори на REL, државните институции во Србија не открија што извезуваат, на кого и под кои услови.
Според Заводот за статистика на Република Србија, во 2025 година, Србија извезла оружје и муниција во вредност од околу 50 милиони долари.
Ова е половина од износот регистриран во 2024 година, кога извозот, според истите податоци, надмина 104 милиони долари.
Сепак, ова не се конечни износи, бидејќи точните податоци не се јавно достапни.
Србија, со години, не објавува какво оружје и воена опрема извезува, на кого и во какви количини.
Што велат на аеродромот во Белград?
Аеродромот „Никола Тесла“ во Белград не дава детали за тоа што било транспортирано со товарните авиони што летале од Белград до Тел Авив и обратно во февруари и март.
Во одговорот до Радио Слободна Европа се наведува дека аеродромот им дозволува на авиокомпаниите да ја користат неговата инфраструктура „во согласност со меѓународните и националните прописи што го регулираат превозот на патници и разни видови товар во воздушниот сообраќај“.
Не е јасно кој ја ангажирал приватната израелска авиокомпанија, бидејќи надлежните министерства не одговориле на прашањата.
Израелската авиокомпанија „Челенџ ерлајнс“ се опишува себеси како авиокомпанија специјализирана за транспорт на „нестандарден товар“.
Според податоците од нејзината веб-страница, таа поседува три авиони „Боинг“ наменети за товарен сообраќај.
Компанијата наводно нуди редовни летови помеѓу Тел Авив и европските земји, како и САД, преку аеродромот Лиеж во Белгија.
Исто така, вели дека има разни безбедносни лиценци за воздушен превоз на товар, издадени од Европската Унија, САД, Кина и други земји.
Во него се нагласува дека е обучено за транспорт на разновидна стока – од храна до експлозиви, лекови и голема машинерија.
Од избувнувањето на конфликтот на Блискиот Исток кон крајот на февруари, голем дел од меѓународниот воздушен сообраќај во тој регион е суспендиран, а протокот на стоки е значително намален.
Сепак, „Челенџ ерлајнс“ продолжува да лета до Израел и да обезбедува карго услуги.
Претходно, во ноември 2024 година, белгиските медиуми објавија дека оваа авиокомпанија поднела жалби против федералните и регионалните прописи во Белгија кои го ограничуваат транспортот на оружје и воена опрема во Израел.
Според нив, „Челенџ ерлајнс“ во тоа време негираше дека транспортира оружје, тврдејќи дека испраќа хуманитарна помош и храна во Израел.
Авионот исто така слета во јуни 2025 година.
Радио Слободна Европа ги следеше летовите на два товарни авиони на компанијата „Челенџ ерлајнс“, со регистрациски ознаки 4X-IAJ и 4X-ICK, кои пристигнаа на аеродромот во Белград.
Еден од нив, авионот 4X-ICK, слета во Белград во јуни 2025 година, во времето на воведувањето на ембаргото за извоз на оружје.
Српскиот претседател Александар Вучиќ во тоа време одби да одговори на прашања за авионот, наведувајќи: „Не мислам дека можам да кажам што полетало, а што слетало“.
Веб-страницата „Flight Radar“ ја евидентирала историјата на летот на овој авион во текот на изминатата година.
Освен во Белград, истиот товарен авион во последните месеци леташе и во други европски градови и во САД.
Соединетите Американски Држави се најголемиот извозник на оружје во Израел – со пратки вредни милијарди долари. Две третини од увозот на оружје во Израел доаѓа од САД.
Од Србија, според тврдењата на Вучиќ, пратката на муниција е зголемена од октомври 2023 година.
Во тоа време, Израел беше нападнат од Хамас – палестинска организација која САД и ЕУ ја сметаат за терористичка.
Потоа Израел започна копнена офанзива во Појасот Газа, што доведе до масовни убиства на палестински цивили, уништување на градови и хуманитарна криза.
Обединетите нации го обвинија Израел за сериозни кршења на човековите права и воени злосторства.
Дури и пред властите во Белград да признаат дека испораките на оружје во Израел се забрзале, меѓународни тимови истражувачки новинари објавија дека извозот на оружје од Србија во Израел се зголемил за 30 пати од октомври 2023 година.
Вучиќ потоа стана мета на критики од дел од опозицијата и јавноста во Србија, според кои тој – на овој начин – се поврзал со израелските власти.
Сепак, по нападот на Израел врз Иран во јуни 2025 година, Вучиќ оцени дека двете земји се „пријателски настроени“ кон него, додека српското Министерство за одбрана објави дека извозот на оружје и воена опрема, според упатствата на претседателот, е суспендиран.
„Цела гранка на индустријата е забранета, од јуни, без никаква законска основа… затоа што некој така сака“, вели српскиот воен аналитичар Александар Радиќ.
Тој додава дека, освен соопштението од Министерството за одбрана и изјавите на Вучиќ, не е објавен никаков официјален документ за ова „ембарго“.
Работниците во фабриките за оружје велат дека извозот е обновен
Српската држава не потврдува дека е укинат „мораториумот“ за извоз, но вработените во две државни фабрики за оружје во Србија го тврдат тоа.
Тие велат дека во февруари 2026 година добиле писмо во кое се наведува дека, по осуммесечна забрана, извозот во странство ќе продолжи.
„Синдикатот добил информација од раководството дека државата одобрила дел од извозот на воено оружје“, изјави за Радио Слободна Европа Александар Тадиќ, раководител на синдикатот во фабриката „Застава Оружја“ во Крагуевац.
„Официјално не знаеме кои се купувачите, од кои земји, но ова е првиот и добар чекор за фабриката, бидејќи беше во тешка ситуација, поради забраната за извоз“, вели Тадиќ.
Тој додава дека пратките на спортско ловечко оружје, кое исто така се произведува во оваа фабрика во централна Србија, започнале „одамна“ во Соединетите Американски Држави, кои се меѓу главните партнери за овие пратки.
Раководството на фабриката „Застава оружја“ не одговори на прашањата на Радио Слободна Европа за извозот.
Во Ужице, во западна Србија, каде што се наоѓа седиштето на фабриката за оружје „Први Партизан“, работниците ја добија истата вест.
„Пред околу еден месец добивме информација дека извозот е започнат; немаме поим каде или што ќе оди“, изјави за Радио Слободна Европа еден од членовите на синдикатот на компанијата „Први Партизан“, зборувајќи под услов на анонимност.
Администрацијата на оваа фабрика не ја потврди оваа информација за Радио Слободна Европа.
Седиштето на другите државни компании за производство и трговија со оружје, кои се членки на Српската одбранбена индустрија, исто така не одговори.
Слично на тоа, Министерството за одбрана на Србија не посочи дали извозот на оружје во странство е обновен и под кои услови.
Дали Србија извезуваше оружје за време на „мораториумот“?
„Од јуни минатата година има силни докази дека извозот продолжил, во некои исклучителни ситуации, кога некој решил да го стори тоа“, вели воениот аналитичар Александар Радиќ.
Ова е потврдено и со фактот дека, додека во Србија беше на сила забрана за извоз на оружје, според упатствата на претседателот, Азербејџан и Кипар се фалеа со артилериско оружје од српски фабрики.
Минатата година, Азербејџан ги претстави самоодните хаубици „Нора“, додека Кипар ги претстави ракетните лансери „Тамнава“.
„И двата система првпат се појавија во втората половина на 2025 година и многу е можно да биле извезени откако беше објавен „мораториумот““, изјави за Радио Слободна Европа Катарина Џокиќ од Стокхолмскиот меѓународен институт за истражување на мирот (SIPRI).
Србија е должна да известува за извозот на тешко и лесно оружје, во согласност со меѓународните конвенции. Овие меѓународни извештаи се објавуваат во средината на годината, за претходната година.
„Но, поголемиот дел од извозот не е видлив таму, бидејќи големи количини муниција (која не е предмет на овие декларации) се изнесуваат од Србија. Вредноста и обемот на извозот на муниција не може да се видат од овие декларации“, вели Радиќ.
Според законот, дозволите за извоз на оружје и воена опрема ги издава српското Министерство за внатрешна и надворешна трговија.
За нив е потребна согласност од министерствата за надворешни работи, внатрешни работи, одбрана и Агенцијата за безбедност и разузнавање.
Исто така, потребен е сертификат за краен корисник, заверен од официјален орган на земјата на корисникот.
При издавање на дозвола, се внимава извозот да не ги крши меѓународните санкции, да не го загрозува почитувањето на човековите права во земјата на крајна дестинација и да не овозможува избувнување или продолжување на вооружени и други конфликти во земјата на крајна употреба.
The post Мистериозни летови меѓу Тел Авив и Белград покренуваат сомнежи за транспорт на оружје appeared first on Во Центар.
