Движењето на стрелките двапати годишно предизвикува дискусии низ целиот свет со децении, а со најавите за укинување на оваа практика во Европската Унија, прашањето што се поставува во Србија е: кое време трајно да се избере?
Зимското сметање на времето во 2026 година започнува ноќта помеѓу сабота, 24 октомври и недела, 25 октомври 2026 година.
Стрелките на часовникот ќе бидат поместени еден час назад. Точно во 3:00 часот наутро, часовниците ќе се поместат еден час назад, на 2:00 часот наутро, што ќе ни даде дополнителен час сон и ќе го означи враќањето на стандардното време (CET).
Додека медицинските експерти предупредуваат на штетни последици по здравјето, астрономите нè потсетуваат на еден географски факт што често го занемаруваме: не добиваме повеќе сончева светлина со враќање на часовникот – само избираме кога да ја искористиме.
Здравствен шок: Што се случува во телото кога го поместуваме часовникот
Преминувањето од зимско на летно сметање на времето и обратно не е безопасно. Иако ги поместуваме стрелките на часовникот за една секунда, на човечкиот биолошки часовник и метаболизам им се потребни од неколку дена до цела недела за да се прилагодат.
Неврофизиолозите и психолозите истакнуваат дека преминот од пролетно кон летно време, кога губиме еден час сон, е особено проблематичен. Наглата промена доведува до скок на хормонот на стрес (кортизол), намалување на концентрацијата и зголемен број на сообраќајни несреќи.
Кај хронично болните и постарите лица е забележана поголема фреквенција на срцеви удари, додека кај околу 11 проценти од населението оваа промена предизвикува посериозни нарушувања на спиењето и депресивни состојби.
Покрај тоа, првичниот мотив за воведување на поместувањето на часовникот во 1983 година – заштеда на електрична енергија – се покажа како целосно неоснован во модерното време.
Географска стапица
Јавноста честопати мисли дека имаме едноставен избор помеѓу „летно“ и „зимско“ време. Сепак, Србија е во специфична позиција: на самиот источен раб на Централноевропската временска зона (UTC+1). Затоа кај нас се стемнува многу порано отколку во земјите што се наоѓаат западно од истата зона, како што се Германија или Франција.
Ако го откажеме поместувањето на часовникот и избереме една од двете стандардни опции, ќе наидеме на проблем:
Трајно зимско време (UTC+1): Природно ни одговара географски, но поради денешното работно време, би спиеле во текот на огромен дел од утринското сонце, додека би се стемнувало многу рано попладне (особено во критични месеци како ноември, декември и јануари).
Трајно летно сметање на времето (UTC+2): Ни дава повеќе светлина по работа, но административно нè преместува во Источноевропската временска зона. Ова значи дека сме одвоени од Централна и Западна Европа, а пладнето според часовникот нема да падне до околу 13:00 часот.
„Трета опција“ и фиксно работно време наместо поместување на часовникот
Популаризаторот на астрономијата Бранко Симоновиќ објаснува дека третата, најпрактичната опција, која има и најмалку недостатоци, редовно се занемарува во дискусиите: да го задржиме нашиот природен часовник, а наместо да ги поместуваме стрелките, да воведеме „значајни работни часови“.
Ова практично би значело дека Србија трајно останува во својата природна, централноевропска временска зона (зимско сметање на времето), но дека работното време и времето на училиште се поместени еден час порано (враќање на моделот што важеше пред 1983 година).
„Во однос на понудите што ги имаме на маса, таканареченото трето пресметување на времето се чини дека има најмалку недостатоци, односно нема никакви. Важно е да го избереме она што најмалку нè тера да излеземе од нашата зона на удобност“, истакнува Симоновиќ, нагласувајќи дека дејствува од позиција на добро информиран граѓанин и коментатор.
Симоновиќ го привлекува вниманието на фактот дека не можеме да го споредиме денешното време со 1983 година, пред сè поради големите промени во самата структура на работниот ден.
„Денес, некој работи од 11:00 до 19:00 часот, некој според таканареченото „американско“ работно време од 9:00 до 17:00 часот, а имаме и хонорарци кои воопшто не зависат од фиксно работно време. Со оглед на целата оваа разновидност, не постои универзално решение за кое сите би се согласиле. Но, ако имавме едно читање на времето, ќе требаше да создадеме декретно работно време, кое би важело за државните институции, додека на приватните лица би им било оставено да изберат да го прилагодат на нивниот бизнис“, објаснува тој. Симоновиќ.
Тој, исто така, нè потсетува на важните географски специфичности кои често се занемаруваат при копирање на моделите на другите луѓе:
„Не е исто во Финска и Грција, иако се една над друга на картата. Значи, не можеме да ја имитираме ниту Германија, бидејќи не припаѓаме на истиот дел од временската зона. Ние сме на самата граница на читањето на времето во Централна и Источна Европа, и географски сигурно би било подобро да останеме поблиску до централноевропското време. Денот и ноќта се менуваат на природен начин и практиката на допирање на часовникот треба да се запре“, заклучува Симоновиќ.
The post Ниту зимското ниту летното време не се идеални за Србија, експерт предлага третата опција appeared first on Во Центар.
