Безбедносен инцидент е регистриран на источната граница на Латвија, каде што делови од технолошката инфраструктура за надзор биле намерно оштетени. Латвиската државна гранична служба соопшти дека биле пресечувани кабли, саботирани електрични и дистрибутивни ормари и оштетувана опрема поврзана со системот за видеонадзор.
Инцидентите се случуваат во момент кога Рига забрзано гради таканаречена „паметна граница“ кон Белорусија и Русија – систем кој треба да користи современи камери, сензори и друга електронска опрема за автоматизирано откривање движења и обиди за нелегално преминување на границата.
Според официјалното соопштение на латвиската гранична служба од 24 септември, регистрирани се **намерни оштетувања на столбови за видеонадзор, дистрибутивни ормари и кабли**, со цел да се попречи поставувањето и функционирањето на новата технолошка инфраструктура. Латвиските власти ги опишуваат ваквите активности како сè поагресивни и пософистицирани.
Засега, во јавно достапното официјално соопштение не е идентификуван конкретен сторител, па затоа не може независно да се потврди кој директно стои зад саботажата. Сепак, латвиската гранична служба ги поврзува инцидентите со пошироките провокации и притисоци на источната граница.
Случајот добива дополнителна тежина затоа што **Латвија е членка и на Европската Унија и на НАТО**, а нејзината граница со Белорусија истовремено претставува надворешна граница на двете структури.
Рига веќе подолго време ја обвинува белоруската власт за инструментализирање на миграцијата како форма на хибриден притисок. На 17 септември, латвиската министерка за надворешни работи Баиба Браже и американскиот специјален претставник за Белорусија разговараа токму за безбедноста на латвиско-белоруската граница и за мерките против ваквиот притисок.
Размерите на проблемот се значителни. Само до 24 септември годинава, латвиските граничари спречиле **11.384 обиди за нелегално преминување на границата од Белорусија**, според официјалните податоци на Државната гранична служба.
Поради состојбата, Латвија уште во август ја започна операцијата „VILKATIS“, која потоа беше продолжена до октомври. Владата во Рига ја дефинира операцијата како одговор на хибридната закана поврзана со инструментализацијата на нелегалната миграција од Белорусија.
Новата автоматизирана инфраструктура треба значително да ја зголеми способноста на латвиските сили да ја контролираат источната граница. Само првата фаза на латвиско-белоруската граница опфаќа околу **113 километри**, каде што се поставува современа технолошка опрема за надзор и брзо откривање прекршувања.
И покрај пресечените кабли, оштетената опрема и штетите предизвикани од неодамнешните бури, латвиските власти велат дека изградбата продолжува според планираниот распоред.
Инцидентот доаѓа во период на зголемена загриженост во балтичките држави поради можни хибридни операции против европската критична инфраструктура. Токму затоа секој случај на физичко оштетување на системите за надзор на надворешната граница на НАТО и ЕУ сега се разгледува и во поширок безбедносен контекст.
Клучното прашање за истрагата останува **кој ги извршил саботажите и дали станува збор за локални инциденти или за дел од поширока координирана операција**. Засега, јавно објавените информации потврдуваат намерно оштетување на инфраструктурата, но не даваат доволно докази за независно припишување на одговорноста на конкретна држава или организација.
