Тензиите меѓу САД и Иран повторно растат откако американскиот претседател Доналд Трамп го отфрли иранскиот предлог кој требаше да доведе до повторно отворање на Ормутскиот теснец и пауза во регионалните борби. Иран, од друга страна, порача дека дипломатски договор останува единствениот начин за излез од кризата.

Станува збор за една од најважните дипломатски иницијативи од почетокот на војната, бидејќи преку Ормут минува еден од клучните светски енергетски коридори, а драстично намалениот сообраќај низ теснецот веќе има сериозни последици врз глобалниот пазар.

Иранскиот министер за надворешни работи Абас Арагчи изјави дека условите на Техеран се јасни и дека секое повторно отворање на Ормут ќе зависи од нивното исполнување.

Според иранскиот предлог претставен за време на Генералното собрание на ОН, евентуален договор со Вашингтон би активирал седумдневно одбројување за повторно отворање на теснецот, паралелно со пауза на борбите во регионот. Потоа би можеле да започнат пошироки преговори меѓу страните.

Трамп: Го одбив предлогот

Трамп, сепак, во саботата јавно соопшти дека го одбил иранскиот план.

Американскиот претседател тврди дека Техеран бара договор бидејќи се наоѓа под огромен воен и економски притисок. Истовремено, Вашингтон продолжува со економската блокада чија цел е да изврши дополнителен притисок врз Иран поради нападите врз бродови во Ормут.

Сепак, ситуацијата е покомплицирана отколку што покажуваат јавните изјави.

Арагчи тврди дека посредниците сè уште официјално не му пренеле на Техеран конечна американска одлука. Разговорите меѓу двете страни се водат преку посредници, меѓу кои и Катар.

Тоа значи дека, и покрај јавната изјава на Трамп, дипломатскиот канал сè уште не е целосно затворен.

Во центарот на кризата е Ормут

Влогот е огромен.

Војната, која трае веќе седум месеци, сериозно ги наруши енергетските текови од Персискиот Залив. Низ Ормут во моментов минува само мал дел од вообичаениот број бродови, а дел од пловилата се движат со воена придружба.

Последиците веќе се чувствуваат далеку од Блискиот Исток.

Цените на дизелот достигнаа рекордни нивоа на повеќе пазари. Извозот на дизел од Блискиот Исток во периодот март–август паднал приближно на половина во споредба со истиот период минатата година, на околу 800.000 барели дневно, покажуваат податоците на Kpler цитирани од Reuters.

Истовремено, американските резерви на дизел се на исклучително ниско ниво, додека Европа исто така располага со резерви под вообичаените сезонски нивоа. Аналитичарите предупредуваат дека глобалниот недостиг би можел да продолжи и во 2027 година.

Европа особено ранлива

Европа има дополнителен проблем – природниот гас.

Катар, еден од најголемите светски извозници на LNG, е сериозно погоден од нарушувањата околу Ормут. Истовремено, европските земји влегуваат во зимскиот период со послаба позиција отколку што би посакувале, а Европската комисија веќе ги повика членките да ја намалат потрошувачката на гас и електрична енергија за да го ограничат притисокот врз цените.

Така дипломатската битка меѓу Вашингтон и Техеран веќе одамна не е само прашање на американско-иранските односи.

Од исходот на преговорите за Ормут директно зависат глобалните испораки на енергија, цените на горивата и економската ситуација во Европа.

Доколку дипломатскиот канал целосно пропадне и борбите повторно се интензивираат, пазарите ќе мора да се подготват за дополнителни нарушувања. Ако, пак, посредниците успеат да ги вратат страните на преговарачката маса, повторното отворање на Ормут би можело да биде еден од најзначајните чекори кон стабилизирање на глобалниот енергетски пазар од почетокот на војната.