Пред Денот на Републиката, на 29 ноември 1975 година, во оптек е пуштена нова банкнота од 1.000 динари на СФРЈ. Набрзо таа го добила прекарот „сива гулабица“, поради карактеристичните сиви нијанси што доминирале во нејзиниот дизајн.
Во времето на издавање, вредеше околу 55 американски долари или 121 западногерманска марка, а беше повлечена од оптек во 1989 година. Дотогаш, поради инфлацијата, нејзината вредност падна на само 10 пара конвертибилни динари – недоволно дури ни за кутија кибрити.
Зошто беше посебна?
Темата на оваа банкнота беше „Зелениот план“, а графичкото решение содржеше повеќе од 40.000 линии сиви нијанси , што го отежнуваше нејзиното фалсификување. Во текот на сите 15 години во оптек, не е забележан ниту еден обид за нејзино фалсификување.
Мистеријата на жената на банкнотата
Многумина се прашувале која е жената што ја краси оваа банкнота. На прв поглед, таа изгледа како анонимна селанка, но зад нејзиниот лик се крие интересна приказна.
На дното од портретот со мали букви е напишано името: А. Миленковиќ – Андреја Миленковиќ, роден во Лесковац и школуван во Пирот, е автор на оваа банкнота. Инспирацијата за женскиот лик ја пронашол кај својата сопруга Ружица Арсенијевиќ, која на тој начин станала „лице на милионер“.
Како Ружица заврши на банкнотата
Во тоа време беше распишан конкурс за ново уметничко решение, со услов мотивот да биде поврзан со земјоделството и да биде универзално југословенски, без народни носии. Миленковиќ реши да го модифицира ликот на својата сопруга и со тоа да создаде препознатлив „сив гулаб“.
Ружица признава дека на почетокот не знаела што се случува :
„Позирав мислејќи дека сопругот ќе ми го наслика портретот, а не дека мојата слика ќе заврши на банкнота што секој би можел да ја има . На почетокот бев повредена, но подоцна станав горда.”
Блиски пријатели на семејството на шега барале „една роза“ кога им требало пари, а прекарот „Роза-инфлација“ останал како анегдота од времето кога инфлацијата ја изела вредноста на илјада.
Потеклото на Ружица и делото на Андреја
Ружица потекнува од добро познато семејство – нејзиниот татко, Балерината Микица Арсенијевиќ, бил фудбалер на БСК и капитен на националниот тим. Во брак со Андреј Миленковиќ, кој бил истакнат уметник и дизајнер на поштенски марки, таа го продолжила својот живот подалеку од рефлекторите.
Откако работел како асистент на професорот Михајло С. Петров на Академијата за применети уметности во Белград, Андреја Миленковиќ се посветил на создавање поштенски марки од 1958 година, а од 1966 година работел во Институтот за поштенски марки. Починал во 2005 година во Белград, на 82-годишна возраст.
„Сив гулаб“ – повеќе од пари
Иако денес нема платежна вредност, банкнотата од 1.000 динари од 1975 година остана дел од југословенската културна меморија. За нумизматичарите и колекционерите, таа е сè уште скапоцен дел од историјата, но и сеќавање на времето кога лицето на обична жена стана симбол на целата земја.
The post Дали знаете која е жената на најпознатата југословенска банкнота? Никој не успеал да ја фалсификува „Сивата гулабица“, а еве како таа стана позната (фото) appeared first on Во Центар.
