Американската актерка и пејачка Зендаја се најде на удар откако носеше обетки направени од речиси 3.000 години стари ирански артефакти за време на промоцијата на филмот „Одисеја“.
Имено, археолозите и историчарите на уметност сметаат дека ова е несоодветна употреба на културното наследство за промотивни цели и предупредуваат дека предметите се создадени од ограбени антички артефакти.
Zendaya faces backlash again after wearing 3,000-year-old Glenn Spiro earrings at ‘The Odyssey’ London photocall.The earrings feature authentic gold discs from the Ziwiye Treasure, dating to the 8th–7th century BCE in northwestern Iran. pic.twitter.com/XCibVaAGUu— 21 (@thegala21) July 14, 2026
На фотосесија во Лондон за промоција на новиот филм на Кристофер Нолан „Одисеја“, во кој Зендаја ја толкува божицата Атена, актерката носеше златни обетки направени од ирански артефакти кои датираат од околу 700 година п.н.е.
Откако беа објавени фотографиите, имаше бројни реакции од експерти од областа на археологијата и историјата на уметноста. Критичарите сметаат дека употребата на толку вредни културни предмети како модни додатоци за промоција на холивудски филм е неетичка и претставува еден вид присвојување и тривијализација на културното наследство на Иран.
Zendaya vitte el a balhét Hollywood bűnéért: a feketepiacról vettek neki egy 3000 éves ékszert.https://t.co/oIv2OL5469Fotó: Shane Anthony Sinclair / Getty Images#Zendaya #jewellery #hollywood #TheOdyssey #indexhu pic.twitter.com/7NqJLVFEsT— Index.hu (@indexhu) July 22, 2026
Обетките ѝ припаѓаат на галеријата и трговец со уметнички дела „Барон Лондон“ со седиште во Лондон, чија веб-страница вели дека приватно соработува со колекционери, институции и наследници за откривање и продажба на дела од историско значење.
Во официјалното соопштение од галеријата беше наведено дека артефактите се купени во 2025 година од лондонскиот јувелир Глен Спиро и дека се припишуваат на познатото богатство Зивије, пронајдено во северозападен Иран кон крајот на 1940-тите.
Станува збор за колекција од златни, сребрени, бронзени и теракота предмети откриени во 1947 година, кои биле ограбени од овчари. Според истражување објавено во 2015 година, зачуваните предмети биле продавани на пазарот за антиквитети надвор од Иран во текот на 1960-тите, поради што сега се наоѓаат во разни музеи и приватни колекции низ целиот свет.
Иранско-американската историчарка на уметност и професорка на Институтот Корто, Сусан Бабаи, изјави дека е изненадена што никој не ја разгледал можноста дека таквата одлука е несоодветна.
„Шокантно е што никој не помислил дека ова можеби не е добра идеја. Постои недостаток на културно знаење и чувство за значењето на овие предмети кај луѓето кои ги облекуваат познатите личности, ги избираат нивните додатоци и ги претставуваат како симболи на убавина, моќ и уметничка вредност на филмот“, рече Бабаи.
Претставниците на Зендаја и нејзиниот стилистички тим не ги коментираа овие обвинувања.
Дебатата се случува и во време кога многу западни институции се под зголемен притисок поради поседувањето контроверзни историски артефакти. Британскиот музеј со години се соочува со критики поради бронзите од Бенин, светите етиопски олтарски слики и скулптурите од Партенон, од кои многу се бараат да бидат вратени во нивните земји на потекло.
Слична контроверзност избувна во 2022 година кога Ким Кардашијан носеше фустан што ѝ припаѓал на Мерлин Монро на Мет Гала. Во тоа време, колекционерот Скот Фортнер предупреди дека предметите со исклучителна историска вредност мора да бидат заштитени и зачувани, иако сопствениците на фустанот негираа дека бил оштетен во таа пригода.
Археологот и продуцентка Анелиз Баер верува дека сржта на проблемот е фактот што обетките се направени од ограбени антички артефакти.
„Фактот дека Зендаја ги носеше е навистина второстепено прашање. Сепак, фактот дека беа прикажани на црвениот тепих за време на промоцијата на голем холивудски филм го привлече вниманието на јавноста на начин што не сме го виделе досега“, рече Баер.
Галеријата Барон соопшти дека артефактите се управуваат одговорно, во согласност со документираното потекло и сите важечки законски прописи.
Професорот Бабаи верува дека предметите веројатно имале длабоко духовно значење и не треба да се користат како модни додатоци.
„Ова се предмети кои не се наменети да бидат модни украси. Тие претставуваат човечко и светско културно наследство“, истакна таа.
Таа додаде дека нивното оригинално значење е изгубено преку нивната употреба, и на тој начин културниот придонес на древниот Иран е сведен на чиста естетика.
Таа особено нагласи дека актуелната политичка ситуација дополнително ја зајакнува контроверзноста.
„Парадоксално е што за време на промоцијата на филмот се величаат ирански антички артефакти, додека во исто време Иран е бомбардиран со американски средства, а локалитети од непроценливо културно и историско значење се уништуваат“, рече Бабаие.
Галеријата Барон одговори дека позајмувањето на обетките немало комерцијална цел.
„Нашата намера беше да ја прикажеме извонредната изработка на древните персиски златари и да поттикнеме поголемо разбирање на една од најзначајните уметнички традиции во светот. Во време кога Иран често се гледа исклучиво низ призмата на современата политика, сакавме да ги потсетиме луѓето и на неговото богато културно, уметничко и историско наследство“, рекоа тие.
Филмот „Одисеја“ се соочи и со други критики. Сахравските филмски работници повикаа на бојкот на филмот поради неговото снимање во градот Дакла, кој се наоѓа во окупираната Западна Сахара под мароканска контрола, територија што многумина ја нарекуваат последна колонија на Африка.
The post Зендаја критикувана за носење ирански накит на филмска промоција: „Културното наследство не е моден додаток“ (фото) appeared first on Во Центар.
