За православните верници од почетокот на Велигденскиот ќе трае шест недели до празникот Воскресението Христово – Велигден, кој се прославува на 12 април.
Имиња на постот
Тоа е пост со повеќе имиња – повеќеимен пост. Се нарекува:
Велигденски пост – затоа што завршува на Велигден и подготовка за празникот. Воскресенски пост – празникот на Христовото воскресение. Пасхален пост – почетокот е пост пред Пасха, како што се нарекува Велигден – Новата Пасха или Новозаветна Пасха. Велики пост – поради значењето на постот и на празникот Велигден. Четириесетница – Велика или Света Четириесетница – затоа што трае четириесет дена (од Чист понеделник до Лазарова сабота). И Господ Исус Христос постел 40 дена (Матеј 4,2; Лука 4,2). Чесен пост – го помина времето на Христовото распнување на Чесниот крст. Најдолг пост – според должината на постирањето. Тоа е најдолгиот пост. Голем пост – според важноста, во однос на другите повеќедневни пости. Најстрог пост – меѓу статиите – најстрог според критериумите и поддршката, а според богослужбите.
Историјат
Првпат Велигденски пост или пост за Велигден се спомнува на крајот од II век. Тој траел само три дена, вели свети Иринеј Лионски (+202г.) и сите го постеле. Така се постело во III век, во „спомен на Христовите страдања“, вели и Тертулијан (+220г.).
Кон крајот на III век, во страв се спомнува Велигденски пост којшто траел една седмица.
А во средината на IV век, претходно се спомнуваше Велигденски пост од 40 дена. За тоа пишува историчарот Евсевиј Кесариски (+340г.) и свети Атанасиј Велики (+373г.) во Велигденските посланија.
Дури во V век е оформен сегашниов Велигденски пост – Велика Четириесетница.
Времетраење на постот
Велигденскиот пост 7 недели, односно 7 седмици. Трае 48 дена, од Прочка до Велигден. Тогаш, зошто се нарекува Четириесетница? После тоа што по 40 дена од постот, продолжува последната седмица пред Велигден, дополнителен строг пост, за деновите на предавството, страдањата, распнувањето на крстот и погребението на Господа Исуса Христа. Таа се нарекува Страдална или Страна седмица.
Севкупниот Велигденски пост ја Четириесет и Страсната седмица.
Велигденскиот пост нема свој датум, туку зависи од датумот на Велигден. Тој е негова претходна и подготовка.
Првата недела на постот се вика Недела на православието. Втората е Недела на свети Григориј Палама. Третата е Крстопоклона – Недела на Чесниот крст, кога верниците се поклонуваат и го целиваат изнесениот крст на богослужбата. Четвртата е на свети Јован Лествичник и во неа се преминува на постот. Петтата е на света Марија Египќанка. Шестата седмица е Цветна (Цветници), таа така според цвеќето и зелените гранчиња што ги фрлаат децата и луѓето пред Христа при Неговото влегување во Ерусалим. Седмата е последна седмица пред Велигден, Страна Страдална, Страна или Велика недела.
Веќе се најавува блискоста на Велигден. Деновите во таа седмица се именуваат како Велики: Од Велики понеделник, до Велика сабота. Секој ден е поврзан со настаните од последните денови на Господа Исус Христос. Евиденција се значајни последните три дена:
Велики четврток, кога бил фатен по Тајната вечера.
Велики петок, кога бил суден, тепан, мачен, распнат, умрел и бил погребан. Единствено тогаш луѓето се наоѓаат Плаштеницата со која било обвиткано и погребано Христово тело.
Велика Британија е последниот ден и последната подготовка за Празничот над празниците, а Христос е во гробот од каде ќе воскресне.
Причина и цел на постот
Велигденскиот пост започнал од две причини и со две цели:
1. Да се подготват оние што треба да бидат прекршени на Велигден, а кои во текот на денот биле поучувани во вера и во христијанскиот живот и биле објавени за крштевање.
2. Крстените, пак, да се подготват за Велигден – за Воскресението Христово, за Празникот што претставува основа на вера. Христијанската вера е вера во воскресението. Тоа му дава смисла и цел на христијанскиот живот.
А Велигден е празник на Воскресението и на Живот. Нова Пасха. Премин од привременото во вечното живеење. Тие што се со Христа овде, ќе останат со Него и во вечноста.
Постот е време на соединување со Бога – Причестување, Заедничарење, Благодарење – Евхаристија.
Начин на постење и употреба
Постот е како човек: телесен и духовен. Со две природи: за телото и за душата. Постиме од гревовноста и од мрсноста.
Се пости на вода, освен во сабота и недела, кога се дозволува масло (зејтин) и вино. Масло и вино се допушта и на празниците: Упокоение на свети Кирил Солунски, Наоѓање на глава на свети Јован Крстител, свети Агатангел Битолски, Младенци Собор на свети архангел Гаврил, света Лидија Македонска, Упокоение на свети Методиј Солунски и на храмов. Масло се допушта и на „преполовение“ на постот и на Велики четврток за Тајната вечера.
Риба се јаде само на Благовец и на Цветници. На Лазарева сабота се јаде икра.
Првите три дана – тримери (понеделник, вторник и среда) не јадат ништо, оние што доброволно одлучиле да не јадат, а не е ништо за сите. симболте, во средата, по Литургијата, најпрво вкусуваат една лажичка светена вода на Водици (агјазма), а потоа Причест.
Велигденскиот пост е најстрогата форма на постење. А постот значи одржување на телесно и духовно: воздржување од мрсна храна и од гревовност. Во постот ние му даваме предност и поткрепа на духовното пред телесното. Тоа е време за повеќе молитва и за повеќе добри дела. Време за откажување од гревот и за покајание.
Во Велигденскиот пост не се прави свадби, ниту пак дозволува венчавање.
Телесниот пост значи во деновите на одржување од сите месо, млеко, јајца и производи со нив, треба од тоа што содржи месо, млеко и јајца, а во одредени денови, одржување и од масло и од вино. Храната доминантно е од растително потекло.
Џејми, само во сабота и недела е дозволена храна со масло (зејтин), а во другите денови без масло, сепак, има и ублажување на постот, кога е тоа потребно. Ако е човекот болен, слаб и немоќен, може да добие благослов, да пости со жејтин, млеко и риба. Тоа се однесува и на малите деца до 7 години, но и на длабоката старост, како и за луѓето во посебни услови и состојби, како што се болестите, затворите, армијата, војните, бремените, леунките, доилките, патниците и сл.
Во такви случаи може да се ублажи. Благословот за тоа се добива од православен свештенослужител. Од постот не се ослободува, туку тој се покажа. Никако не се допушта месо.
Светите отци постот го велиат мајката на растението, а повеќе и повеќе начин на употреба со му придава значење на, тоа е откажувањето од храната со животинско потекло.
Постот е потребно и за телесното и за духовното здравје. И важно, постот не е само одржување и одрекување од храната, туку е важно и духовниот пост – од рекцијата и воздржувањето од секое зло и грев. Во тие треба да се испитаме мислењата, да се воздржиме од лошите мисли, зборови и дела, да се покаеме и да се исповедам. Да се измириме и да се очистиме. Духовно да се зајакнеме и да се збогатиме. Да правиме добри дела и да покажеме љубов кон Бога и кон луѓето.
Од телесниот пост може да бидеме и ослободени, но од духовниот пост – никако и никој, од никого, па дури и ни ангел од небото не може да не се ослободи.
Свети Јован Златоуст вели: „Кога ќе слушнете за постот не плашете се од него. Тој не е страшен за нас, туку за лошите духови“.
Причина и Исус Христос рекол: „Овој род се истерува само со пост и со молитва“ (Матеј 17, 21).
Постот на Страсната седмица
Велигденскиот пост завршува пред Страната седмица која се издвојува во седмицата на страдањата. Постот, според поставениот ред, ги завршува 40 дена во петокот пред Лазарева сабота (во VI седмица).
Последните денови пред Велигден поминуваат во строго постење, според зборовите на Господ Исус Христос, којшто рекол: „Но, ќе има денови, кога ќе се одделат од нивниот младенец и тогаш, во тие денови, ќе постат“ (Лука 5,35; Марко 2,19-20; Матеј 9,15).
Апостолските правила, Велигденскиот пост го нарекуваат Велика/Голема Четириесетница на се надоврзува Страсната седмица, постејќи со страв и трепет.
„Четириесетница е до седум дена пред Пасха. Потоа, шест дена до Пасха целиот народ ги поминува во сувојадење“, вели свети Епифаниј Кипарски.
На Велики четврток, се јаде еднаш дневно и тоа по завршувањето на Светата Литургија.
На Велики петок, по својата желба, некои верници не јадат ништо до зајдисонце.
Велика сабота е единствената сабота во која се наоѓа со пост на вода, а оние што можат, остануваат цел ден на суво јадење.
Богослужбениот живот во постот
Богослужението во Велигденскиот пост е различно од тоа, вон постот. Тие денови се денови на пост, покајание и проштевање. Богослужбите не се свечени, раскошни и славни. Свештениците се облечени во темни и црни одежди.
Се прават поклони со наведување на главата до појасот – мали (допојасни) поклони, кога со десната рака ја допираш земјата или големи поклони кога се наведнува главата до земја (доземни поклони) на колена. На богослужбите имаат многу читање, а не само пеење, како обично.
Секојдневниот богослужен ред е голем од обичното. Сите услуги во денот на денот се збогатени со молитви за покајание и со повеќе метани – поклони до земја.
Секоја среда и петок се служи Литургија на предосветените дарови, напишана Литургија од свети Григориј Двоеслов, папа Римски. Таа се служи за да можат верниците да се причестуваат во постот.
Секој петок попладне, во црквата се чита Акатистот на Пресвета Богородица, оној што не може да се појави во црквата, може да го прочита Акатистот и дома, но подобро е во црквата.
Во саботите и неделите не се поклони до земја и се служи Литургија на свети Василиј Велики.
Последната недела пред Страсната седмица, Неделата цветна (на Цветници), се служи Златоустова литургија.
Секој ден од Страсната седмица се служи Литургија, освен на Велики петок, кога Христос е распнат, умрел и бил погребан.
На Велики понеделник, Велики вторник и Велика среда се служи Литургија на предосветените дарови.
А на Велики четврток и на Велика сабота – Василиева литургија. Овие два дена се причестуваат најмногу верници. Што тие се последните две литургии во постот и затоа што на Велики четврток е востановена Света причест, на Тајната вечера, Велика сабота е единствената сабота што е пости строг пост и затоа што сакаат верниците причестени да го пречекаат Христовото воскресение – Велигден.
The post Почнува Велигденскиот пост – период за покајание, молитва и духовно обновување appeared first on Во Центар.
