Американскиот претседател Доналд Трамп го одобри нуклеарниот договор со Саудиска Арабија, кој би можел да ѝ овозможи на кралството да збогатува сопствено гориво за цивилни реактори.
Сепак, договорот го заобиколува строгиот „златен стандард“ на меѓународен мониторинг, што веќе предизвика остри реакции и загриженост за можна трка во вооружување на Блискиот Исток.
Министерството за енергетика на САД објави во среда попладне дека договорот е потпишан и сега ќе биде доставен до Конгресот за задолжително разгледување.
Станува збор за таканаречениот „Договор 123“, кој ќе важи 30 години. Според американските претставници, американските компании ќе обезбедат технологија и експертиза за развој на саудиската нуклеарна програма.
Сепак, договорот би можел да предизвика бројни контроверзии, како во самите САД, така и во поширокиот регион на Блискиот Исток. Способноста за збогатување на нуклеарно гориво, иако декларативно за цивилни цели, во теорија отвора врата за создавање нуклеарно оружје. Американскиот министер за енергетика, Крис Рајт, го бранеше потпишувањето, велејќи дека тоа „ги одржува највисоките стандарди за нуклеарна безбедност и неширење на нуклеарно оружје“.
Како ќе функционира процесот?
Пред да започне какво било збогатување на ураниум, заеднички американско-саудиски тим прво ќе ја процени комерцијалната одржливост и оправданост. Според договорот, Американците ќе градат објекти без директно да ја префрлат најчувствителната технологија во Саудиска Арабија. Договорот, исто така, му забранува на Ријад да развива сопствена технологија за збогатување или да ја купува од трети земји во следната деценија.
Она што најмногу ги загрижува критичарите е ограничениот број на инспекции. За разлика од Обединетите Арапски Емирати, кои потпишаа договор за „златен стандард“ во 2009 година, Саудиска Арабија не е обврзана да го потпише Дополнителниот протокол со Меѓународната агенција за атомска енергија (МААЕ).
Саудијците со години го одбиваа ова, плашејќи се дека меѓународните инспектори теоретски би можеле да добијат пристап до светиот град Мека или до кралските палати. Наместо тоа, беше договорен билатерален договор за заштитни мерки, кој сега треба да биде одобрен од МААЕ.
Геополитика и стратешки интереси
Поддржувачите на договорот истакнуваат дека тој отвора профитабилен пазар за американската нуклеарна индустрија и во исто време ги спречува ривалите како Кина и Русија да го преземат приматот. Министерството за енергетика на САД истакнува дека ова е почеток на партнерство вредно повеќе милијарди долари кое ќе донесе добро платени работни места и долгорочен економски раст.
Амбасадата на Саудиска Арабија во Вашингтон соопшти дека договорот „одразува заедничка визија за проширување на соработката во енергетиката и идните технологии“.
Сепак, соседството го следи секој чекор. Израел, за кој се верува дека поседува непријавено нуклеарно оружје, долго време е претпазлив во однос на пристапот на Саудиска Арабија до овие технологии. Од друга страна, Иран, главниот саудиски ривал, веќе поседува залихи од збогатен ураниум. Саудискиот престолонаследник Мохамед бин Салман претходно категорично изјави дека ќе се стреми кон нуклеарно оружје доколку Иран некогаш го произведе.
Страв од нуклеарна трка
Идејата за овој договор е активна со години. Тој беше преговаран и за време на администрацијата на Бајден како дел од поширок план за нормализирање на односите меѓу Израел и Саудиска Арабија, но сè беше ставено на чекање по војната во Газа. Разговорите неодамна беа обновени од администрацијата на Трамп.
Сега е до американскиот Конгрес, кој може да го блокира договорот ако и Претставничкиот дом и Сенатот донесат резолуција со неодобрување.
Се очекуваат бурни реакции, а демократскиот сенатор Ед Марки веќе остро го критикуваше договорот, предупредувајќи дека тој би можел „да овозможи ширење на нуклеарно оружје и да поттикне трка во вооружување во регионот“.
Слично мислење дели и Хенри Соколски, раководител на непрофитната организација Образовен центар за политика на неширење оружје, кој го постави клучното прашање: „Каков нов стандард ќе постави овој саудиски договор за ОАЕ, Турција и Египет?“
The post САД и Саудиска Арабија потпишаа контроверзен нуклеарен договор: Отворен е патот за збогатување на ураниум без „златен стандард“ appeared first on Во Центар.
