Јапонскиот јен со месеци губи вредност во однос на американскиот долар и другите светски валути. Неговата вредност падна од 100 јени на 0,97 долари во јануари 2021 година на само 0,61 долари на крајот на јули 2026 година.
Овој пад од 37 проценти е најголемиот пад на вредноста на јенот во последните 40 години, пишува бизнис порталот „Сломан економикс њуз сајт“.
Но, на почетокот на овој месец, се случи пресврт – јенот нагло се опорави за речиси пет проценти. Што ги предизвика овие драстични скокови и падови и какви се последиците за Јапонија и глобалната економија?
Главните причини лежат во два клучни сегмента на финансиската политика.
Огромен национален долг и демографски колапс
Со години Јапонија троши значително повеќе отколку што заработува за да го поттикне растот на својата забавувачка економија, што создаде огромен буџетски дефицит. Националниот долг на Јапонија достигна астрономски 255 проценти од бруто домашниот производ (БДП), што е највисок долг меѓу најразвиените земји во светот.
Покрај државните инвестиции и субвенциите за гориво, финансиски притисок создава и демографската криза. Брзото стареење на населението и намалувањето на стапката на наталитет бараат огромни буџетски издвојувања за здравство, пензии и социјална заштита, додека бројот на работници кои плаќаат даноци постојано се намалува.
Сепак, за разлика од другите задолжени земји, повеќе од 90 проценти од овој долг го должи Јапонија кон себе – кон своите граѓани, банките и Централната банка. Ова драстично го намали ризикот од банкрот на земјата.
Каматни стапки и спорно финансиско посредување
Централната банка на Јапонија (BoJ) со децении ги одржуваше каматните стапки на нула (па дури и во минус) со цел да ја поттикне потрошувачката. Сепак, поради зголемената инфлација, властите се принудени да ги зголемат каматните стапки, кои достигнаа највисоко ниво од 1995 година. И покрај ова, јапонските каматни стапки остануваат значително пониски отколку во остатокот од светот, што продолжи да ја намалува вредноста на јенот.
Слабиот јен им користеше на јапонските извозници бидејќи нивните производи станаа поевтини и поконкурентни на глобално ниво. Од друга страна, увезените стоки и енергијата станаа значително поскапи за самите јапонски граѓани.
Ниските каматни стапки го поттикнаа таканаречениот Yen Carry Trade – финансиски механизам преку кој инвеститорите евтино позајмуваат пари во јени, ги менуваат за долари и инвестираат во значително попрофитабилни американски државни обврзници. Ова масовно купување долари дополнително ја обезвредни вредноста на јенот.
Заедничка операција за спасување на валутата меѓу САД и Јапонија
За да го спречат падот на јенот, Централната банка на Јапонија и Федералните резерви, кои ја имаат улогата на централна банка во Соединетите Американски Држави, презедоа необичен чекор. Тие започнаа заедничка акција за спасување на валутата, прва од ваков вид од 2011 година.
Јапонија инвестираше десетици милијарди долари во купување јени, додека САД продаваа евра за да ја купат јапонската валута.
Зошто САД ѝ помогнаа на Јапонија? Јапонија е најголемиот странски сопственик на американски државни обврзници (ги поседува во вредност од 1,1 милијарда долари (1,85 милијарди КМ). Во интерес на САД беше да ѝ помогнат на Јапонија за да не почнат јапонските инвеститори масовно да продаваат американски обврзници за да добијат готовина, што драстично би ги зголемило трошоците за задолжување во самите САД.
Што значи ова за иднината?
Доколку јенот продолжи да се зајакнува, тоа ќе им донесе олеснување на јапонските граѓани бидејќи увезените стоки, енергија и суровини ќе станат поевтини, со што ќе се намалат трошоците за живот. Сепак, пребрзиот раст на јенот би можел сериозно да им наштети на јапонските извозници и да ја забави целата економија.
Глобално, континуираниот пораст на јенот би ги принудил големите инвеститори масовно да ги продаваат акциите и обврзниците во САД и други земји за да го отплатат долгот во Јапонија. Ова масовно враќање на парите во Јапонија би можело да предизвика сериозни шокови и нестабилност на берзите низ целиот свет, пишува бизнис порталот Sloman Economics News Site.
The post Тајната на јапонскиот јен: Како „слободните пари“ доведоа до опасна игра на глобалните берзи appeared first on Во Центар.
