Затворањето на Ормутскиот теснец , по конфликтот меѓу Иран, Соединетите Американски Држави и Израел, на прв поглед изгледа како целосен прекин на една од најважните енергетски артерии во светот. Сепак, податоците од теренот покажуваат многу посложена слика : теснецот не е целосно затворен – туку селективно контролиран.
Според поморските аналитичари и компаниите за следење на сообраќајот, Иран успеал да го одржи извозот на сурова нафта блиску до нивоата пред конфликтот. Околу 1,2 милиони барели иранска нафта минуваат низ Ормутскиот теснец дневно, што е само мало намалување во споредба со претходните 1,5 милиони. Уште повпечатлив факт е дека иранската нафта сочинува речиси три четвртини од вкупниот сообраќај од Персискиот Залив од почетокот на март.
Колапс за други земји
Во исто време, другите земји во регионот се соочуваат со речиси целосен колапс на извозот. Нивните залихи паднаа на само три проценти од предвоените нивоа – околу 400.000 барели дневно, во споредба со 14 милиони претходно. Во пракса, ова значи дека Иран, и покрај конфликтот, успеа да преземе доминантна контрола врз енергетските текови од регионот.
Оваа ситуација јасно покажува дека затворањето на теснецот не е апсолутно, туку политички и стратешки филтрирано. Помал број бродови сè уште минуваат низ теснецот , но претежно оние поврзани со земји што Техеран ги смета за „пријателски“. Според достапните податоци, најмалку 89 бродови, вклучувајќи 16 танкери за нафта, поминале низ теснецот помеѓу 1 и 15 март – драматично намалување од вообичаените 100 до 135 бродови на ден пред конфликтот.
Дополнително, анализата покажува дека бродовите што успеваат да поминат често користат патишта низ иранските територијални води и имаат претходни врски со иранските пристаништа. Многу од нив припаѓаат на таканаречената „темна флота“, која со години работи надвор од западните санкции. Притоа, Иран не само што го контролира протокот на стоки, туку и активно обликува кој може да учествува во глобалната трговија со енергија.
Официјалната порака од Техеран дополнително ја потврдува оваа стратегија. Иранскиот министер за надворешни работи јасно изјави дека теснецот не е затворен за сите, туку само за „непријателските“ земји и нивните сојузници. Со други зборови, Ормутскиот теснец функционира според нов принцип – како селективен премин под политичка контрола.
Победници и губитници
Во таков баланс на моќ, Иран се појавува како еден од клучните победници од кризата. Иако е под притисок, успева да го зачува извозот, истовремено ограничувајќи ја конкуренцијата и зголемувајќи ја цената на енергијата на глобалниот пазар. Контролата врз теснецот се претвора во моќен инструмент за економско и политичко влијание.
Цените на нафтата повторно пораснаа.
Цените на нафтата повторно скокнаа откако новите напади врз виталната енергетска инфраструктура на Блискиот Исток додадоа прекини во глобалниот проток на нафта и гас. Нафтата „брент“ беше на ниво од околу 112 долари за барел, а американската сурова нафта WTI (West Texas Intermediate) беше околу 99 долари за барел, објави „Trading Economics“.
Во исто време, земјите кои не се зависни од оваа насока, како што се Соединетите Американски Држави, Норвешка и Русија, профитираат од порастот на цените на нафтата и гасот. Со намалената понуда од Персискиот Залив, нивните енергетски производи стануваат побарани, што им овозможува поголеми приходи и посилна позиција на пазарот.
Фотографија: Принтскрин
Од друга страна, најголемите губитници се земјите што зависат од стабилен увоз на енергија. Европската Унија, како и големите индустриски потрошувачи во Азија, се соочуваат со зголемување на цените и неизвесност во снабдувањето. Иако одредени земји како Кина и Индија може да имаат ограничен пристап преку „одобрени“ канали, глобалниот пазар останува под силен притисок.
Безбедносните ризици се дополнителна загриженост. Западните претставници предупредуваат на можноста за минирање на теснецот, додека напади врз бродови и енергетска инфраструктура во регионот веќе се регистрирани. Во исто време, воените операции во близина на теснецот дополнително ги зголемуваат тензиите и ризикот од поширок конфликт.
Што ако кризата трае со месеци?
Доколку оваа ситуација продолжи неколку месеци, последиците би биле многу посериозни од сегашниот шок. Пазарот на енергија би влегол во фаза на продолжена нестабилност, при што високите цени на нафтата и гасот би станале нова реалност, а не привремен скок.
За Европската Унија ова би значело дополнителен притисок врз индустријата, можно намалување на производството и зголемување на рецесиските ризици. Инфлацијата би останала висока, а трошоците за енергија би продолжиле да растат, што директно би го погодило стандардот на граѓаните.
Во исто време, Соединетите Американски Држави и другите извозници дополнително би ја зајакнале својата позиција на глобалниот пазар, додека Русија би можела да ја искористи ситуацијата преку повисоки приходи од изворите на енергија.
Најголемата стратешка промена би можела да се случи во Азија. Кина и Индија, доколку продолжат да имаат пристап до енергија преку селективни канали, би можеле да обезбедат постабилно снабдување во споредба со Западот, со што дополнително ќе ја зајакнат својата економска позиција.
Милиони загуби, еве кој е нападнат
Катар денес објави дека нападите врз неговите енергетски капацитети ќе резултираат со проценета загуба од 20 милијарди долари годишен приход.Министерот за енергетика на Катар, Саад Шерида Ал-Каби, во соопштението изјави дека нападите врз енергетските капацитети на земјата ќе ги намалат извозните капацитети на течен природен гас (LPG) за 17 проценти, што ќе резултира со проценета загуба од 20 милијарди долари годишен приход, објавува Фигаро.„Ќе бидат потребни помеѓу три и пет години за да се санираат штетите на капацитетите за течен природен гас. Ова ќе има последици за Кина, Јужна Кореја, Италија и Белгија“, рече министерот за енергетика на Катар.Израел потврди дека воздухопловните сили на земјата вчера го нападнале најголемиот погон за преработка на гас во Иран, Јужен Парс, во покраината Бушер, кој обезбедува околу 70 проценти од домашниот природен гас на Иран. Како одговор на нападот врз Јужен Парс, Иран го нападна катарскиот погон за течен природен гас Рас Лафан.
За Иран, продолжената криза би значела продолжување на стратегијата за контрола – со можност за понатамошно монетизирање на преминот низ теснецот, или преку политички отстапки или економски договори.
Сериозен ризик
Сепак, долгорочната блокада носи и сериозен ризик: секое понатамошно влошување на безбедносната состојба, вклучително и потенцијалното минирање на теснецот или директните конфронтации на големите сили, би можело да предизвика целосно прекинување на сообраќајот. Во тој сценарио, глобалната економија би се соочила со невиден енергетски шок.
Сето ова укажува на длабока промена во начинот на кој функционира глобалниот енергетски пазар. Ормутскиот теснец повеќе не е само премин – туку инструмент за контрола.
The post ВО СРЖТА НА ЕНЕРГЕТСКАТА КРИЗА КОЈА ГО ПРОМЕНИ СВЕТОТ, ЕДНА ТОЧКА СТАНУВА КЛУЧНА Како што цената на нафтата расте, само бродовите од „темната флота“ можат да поминат оттука, а тоа докажува важна поента appeared first on Во Центар.
