Сеќавањата на Југославија се претежно асоцијации со посреќни и побезгрижни времиња, а предметите што многумина сè уште ги чуваат денес носат посебна вредност. Сентиментални, пред сè. Станува збор за разни декоративни предмети, садови, квалитетни производи што некогаш ги произведувале фабриките од Вардар до Триглав, додека во светот на нумизматичарите, најпопуларни се старите банкноти со илустрирани лица што ги паметат генерациите.
Првите хартиени југословенски динари биле издадени од Народната банка на Кралството Срби, Хрвати и Словенци во 1920 година. Најстарата од тој меѓувоен период е банкнотата од 100 динари, вистинска реткост во колекционерските колекции. Првите банкноти со ознака „Народна Република Југославија“ (името Социјалистичка Федеративна Република Југославија официјално било усвоено во 1963 година) биле издадени во периодот 1944/45 година.
Постарите генерации ќе ги паметат ликовите што ги илустрираа хартиените пари. Најпопуларни беа Ариф Хералиќ, леарник од Зеница, и рударот Алија Сиротановиќ. Сликата на Ариф, која првпат се појави на банкнотата од 1.000 динари, а подоцна, поради апоенот и редизајнот, на банкнотата од 10 динари, ја забележа фотографот Никола Бибиќ во 1954 година. Популарниот „сом“ требаше да симболизира среќен и задоволен работник во младата југословенска индустрија, сè што Хералиќ никогаш не беше.
Алија Сиротановиќ, рудар во рудникот за јаглен Крека, кого често го мешале со Ариф, ископал 17 тони јаглен во една смена, надминувајќи го рекордот на Русинот Алексеј Стаханов. Иако ова неформално натпреварување во рударството било популарно за време на најинтензивниот конфликт меѓу Тито и Сталин, ликот на Алија завршил на банкнотата од 20.000 динари дури во 1987 година, и останал на неа многу кратко време, бидејќи била повлечена од употреба во монетарната реформа на Анте Марковиќ, потсетува „Дневни аваз“.
Се сеќаваме на уште една „банкнота од илјада долари“, која се појави во пресрет на Денот на Републиката во 1975 година. Брзо го доби прекарот „сив гулаб“ поради нијансите на боите на неа. Кога првпат излезе од печатарската машина, вредеше 55 американски долари и цела Југославија се колнеше во неа , а во моментот кога беше повлечена од оптек, во 1989 година, нејзината вредност беше 10 пара и не можеше да се купи ниту кибрит за неа.
Која е жената на најпознатата југословенска банкнота?
Концептуалното и уметничкото решение е создадено од академскиот сликар и графички дизајнер Андреја Миленковиќ, светски познат минијатурист и единствен професионален креатор на поштенски марки издадени од СФРЈ. Неговото студио го изработи и логото на Белградскиот саем и на ОБСЕ во Белград, уметнички решенија за Зимските олимписки игри во Сапоро и Медитеранските игри во Сплит, како и повеќе од триста графички и уметнички решенија за спортски и други настани во светот и земјата во тоа време. Едно време, тој беше и претседател на УЛУПУДС.
Интересно е што барем во нумизматичкиот свет, оваа банкнота е сè уште во оптек. На страниците што продаваат стари пари и монети, често можете да најдете копии од популарната „сива гулаба“, а нејзината вредност е блиску до денешниот динар од истата апоенска вредност.
Познатиот „илјадагодишен“ е придружен и со легенда дека во своите 15 години постоење, никогаш не бил фалсификуван бидејќи се состои од повеќе од 40.000 линии сиви нијанси, според danas.rs. А која е жената во него? Долго време ништо не се знаеше за него…
Андреја Миленковиќ инспирација за сликата на девојка која држи грозје во рака, а зад неа комбајн жнее пченица, пронашол кај неговата сопруга Ружица. Јован Хаџи-Костиќ, симбол на сатиричната литература и критичкото новинарство, во својата антологиска колумна истакнал дека дамата од (тогаш сè уште новата) „илјадагодишна“ – најидеалната жена во Југославија. Треба да се спомене и дека таткото на Ружица бил прославениот фудбалер и национален селектор Милорад Арсенијевиќ, Балерина.
„Немав поим за сето ова. Позирав за Андреја, уверена дека, како што вети, ќе создаде мој портрет. И наместо да добијам слика што ќе биде само моја, добив изменето лице на банкнота што секој можеше да ја има. Во тоа време бев повредена. Подоцна, се гордеев што тоа е дело на Андрија“, рекла Ружица, како што објави index.hr.
„Се случуваше луѓето што ги среќавав да ми кажат: „Ме потсетуваш на некого“. Знаев дека не е клише, но секако никогаш не сакав да објаснувам каде ме гледаат и на кого ги потсетувам. Би било тешко да се објасни: луѓето најчесто ги гледаат парите како вредност, а не како графички израз.“
„Победив наспроти силна конкуренција. Кога ме прашаа чиј лик е тоа, реков – обични, здрави жени, селски жени. Бидејќи во внатрешниот натпревар имаше барање банкнотата да има мотив од земјоделството, поврзан со Зелениот план, да биде целосно југословенска, односно да не е во народни носии. Барав таква и ми текна идејата да го модифицирам ликот на мојата сопруга“, рече еднаш Андреја Миленковиќ, која почина во Белград во 2005 година.
The post Кај Тито, ОВИЕ ПАРИ БЕА ЦЕЛАТА ПЛАТА НА НЕКОЈ: СИВАТА ГУЛАБИЦА НИКОЈ НЕ УСПЕА ДА ЈА ФАЛСИФИКУВА, а еве која е МИСТЕРИОЗНАТА ЖЕНА на неа – се зборуваше дека е НАЈИДЕАЛНАТА ЈУГОСЛОВЕНКА appeared first on Во Центар.
