Дали постапките на американскиот претседател Доналд Трамп сигнализираат крај на одбранбениот сојуз на кој Европа се потпираше за својата безбедност уште од крајот на Втората светска војна?
Откако ја „казни“ Венецуела, Трамп наговести дека Колумбија, Мексико, Куба, Иран, Гренланд и Канада, членка основачка на НАТО, би можеле да бидат следни . Неговите изјави за можната анексија на Гренланд – најголемиот остров во светот и членка на НАТО и Европската Унија – предизвикаа бран осуди низ цела Европа, вклучително и остри пораки од Данска.
„Ни треба Гренланд за нашата национална безбедност. Во моментов има руски и кинески бродови насекаде“, рече Трамп.
Зошто Трамп го сака Гренланд
Островот, кој се наоѓа над Арктичкиот круг, е дом на околу 56.000 жители, претежно Инуити.
Гренланд се наоѓа покрај североисточниот брег на Канада, а повеќе од две третини од нејзината територија се наоѓа во Арктичкиот круг. Ова го направи клучен за одбраната на Северна Америка од Втората светска војна, кога САД го окупираа островот за да спречат да падне во рацете на нацистичка Германија и да ги заштитат виталните северноатлантски бродски линии.
Токму локацијата на Гренланд го прави клучен дел од безбедносната стратегија, а Трамп сака да се осигура дека Америка го контролира островот богат со минерали што ги штити арктичките и северноатлантските приоди кон Северна Америка.
Ледените покривки на Гренланд губат 270 милијарди тони вода годишно поради климатските промени, додека арктичкиот морски мраз исчезнува толку брзо што поларното море би можело да биде без мраз до некое лето во 2030-тите. Ова топење отвора нови можности за екстракција на ресурси, побрзи трговски патишта, вселенски и воени бази, нови риболовни зони – и судир меѓу големите сили, пишува бриселскиот „Политико“.
Москва и Пекинг се обидуваат да воспостават контрола врз арктичкиот регион, кој се затоплува побрзо од кое било друго место на планетата.
Гренланд е самоуправна територија на Данска, долгогодишен сојузник на САД кој се спротивставува на тврдењата на Трамп, инсистирајќи дека народот на островот ќе одлучи за својата иднина. Данското воено раководство потврди дека данските вооружени сили ќе пружат вооружен отпор на американските трупи доколку го нападнат Гренланд, како што направија во Венецуела, што за прв пат отворено укажа на можноста за директен воен конфликт меѓу двата сојузници.
Настаните од изминатите неколку дена – особено во светлината на обновените закани на Трамп кон Гренланд по нападот врз Венецуела – покренуваат сериозни сомнежи во Европа за тоа дали трансатлантскиот сојуз воопшто постои.
„Смртна пресуда за НАТО“
„Аксиос“ пишува дека заканите на Трамп кон Гренланд ја ставиле трансатлантската алијанса на „смртна пресуда“.
По состанокот во Париз во вторник на „Коалицијата на волјата“, група претежно европски лидери, со претставниците на Трамп, каде што темите беа Украина и Гренланд, Европејците ја напуштија просторијата загрижени. Данската премиерка Мете Фредериксен предупреди дека намерите на Трамп во врска со Гренланд треба да се сфатат сериозно и дека лидерите се многу загрижени за Украина по состанокот.
Фредериксен предупреди дека ако администрацијата на Трамп еднострано го преземе Гренланд – односно ако една членка на НАТО нападне друга – тоа ќе биде крај на алијансата.
Овој страв се прошири низ целиот континент, пишува „Аксиос“.
За потсетување, Трамп не го цени НАТО и претходно се закани дека Америка ќе се повлече од алијансата бидејќи тие го сносат најголемиот дел од трошоците, по што сојузниците ги зголемија своите трошоци за одбрана.
Данска во криза
Данската влада е во „кризна состојба“ во последните недели, а особено во последните неколку дена, бидејќи сфати, како што рече еден дански функционер, дека нејзината стратегија на тивка, сојузничка дипломатија околу Гренланд не функционира со Трамп. Во понеделник додаде масло на огнот помошникот на Трамп, Стивен Милер, кој за Си-Ен-Ен изјави дека политиката на САД била и ќе остане да преземе целосна контрола врз Гренланд и дека „никој нема да војува со САД околу иднината на Гренланд“.
„Затоа ситуацијата е толку сериозна и зошто нашите сојузници и партнери јавно се изјаснуваат против неа и алармираат“, изјави дански функционер за „Аксиос“.
Сепак, лидерите на Франција, Германија и Велика Британија стоеја рамо до рамо со претставниците на Трамп, Стив Виткоф и Џаред Кушнер, на прес-конференција по состанокот во Париз, на кој беа објавени заеднички безбедносни гаранции за Украина, само неколку часа откако издадоа невидена изјава во која ги осудуваат заканите на САД за заземање на Гренланд, наведувајќи дека „Данска и Гренланд се во НАТО“ и дека „на Данска и Гренланд – и само на нив – е да одлучат за прашањата што се однесуваат на Данска и Гренланд“.
Работите станаа чудни
Според „Аксиос“, работите станале чудни кога еден новинар го прашал британскиот премиер Кир Стармер дали потпишаната декларација за испраќање трупи во повоена Украина како дел од безбедносните гаранции значи нешто во време кога Трамп размислува да одземе територија од сојузникот Данска за која тие ветија дека ќе ја бранат (член 5 од НАТО). Стармер дал краток, нејасен одговор, според „Аксиос“.
Подоцна во вторникот, Белата куќа во соопштението соопшти дека „разгледува низа опции“ за анексија на Гренланд, од кои сите се еднострани, вклучувајќи купување на островот, па дури и воена интервенција.
Реториката како притисок врз Данска
Висок советник на Трамп призна дека во Европа постои загриженост во врска со Гренланд, но нагласи дека плановите на администрацијата за ова прашање се во многу рана фаза.
– Во секој случај, безбедносните гаранции за Украина и Гренланд се две различни работи – рече тој.
Според извори на „Волстрит џурнал“, американскиот државен секретар Марко Рубио изјавил дека заканите на администрацијата во врска со Гренланд не сигнализираат за непосредна инвазија и дека целта е островот да се купи од Данска. Рубио наводно рекол дека Белата куќа користи реторика за да изврши притисок врз Данска за преговори. Во вторник, министрите за надворешни работи на Данска и Гренланд, Ларс Локе Расмусен и Вивијан Мотцфелд, официјално побараа средба со Рубио за да разговараат за кризата.
„Чудно е, но мора да играме со картите што ги имаме. Прашањето за Гренланд навистина сè комплицира“, изјави еден европски дипломат за „Аксиос“.
The post Дали ова е крајот на НАТО алијансата? Западните сојузници во хаос поради тензии – потегот на Трамп ќе промени сè appeared first on Во Центар.
