Сцени од раскошни станови во Киев, од кои еден вклучува златен тоалет, слики од спортски торби полни со пари и аудио снимки од службеници кои наводно разговараат за стратегии за перење пари ги шокираа Украинците во текот на изминатата недела. Администрацијата на претседателот Володимир Зеленски се најде во средината на најголемиот корупциски скандал откако тој дојде на власт, дестабилизирајќи го раководството на земјата во клучен момент од војната, пишува „Фајненшл тајмс“.
Гнев во Украина
Високи украински функционери се обвинети за примање мито во проекти за одбрана на енергетски централи , во време кога Украинците живеат со секојдневни ограничувања на електричната енергија. Истражителите објавија мноштво докази, во кои се тврди дека функционерите земале мито за градежни проекти насочени кон заштита на електраните од руски ракетни напади.
Откритијата предизвикаа бран јавно негодување, со наслови како оној на порталот „Украинска правда“ – „како пријателите на претседателот ја ограбија земјата за време на војна“ – кои го сумираа јавното негодување. Националното биро за борба против корупцијата (НАБУ) објави претходно оваа недела дека спровело повеќе од 70 претреси и уапсило пет лица во соработка со Специјалното обвинителство за борба против корупцијата (САПО).
Според истражителите, службеници и бизнисмени ги принудувале добавувачите на државната нуклеарна компанија „Енергоатом“ да платат мито во износ од 10 до 15 проценти од вредноста на секој договор. Исходот од 15-месечната истрага, во која беа собрани повеќе од 1.000 часа прислушувани разговори, ја налути Украина.
Зеленски го менува одборот под притисок
Скандалот доаѓа откако Зеленски и неговите помошници се обидоа да ги неутрализираат независните антикорупциски агенции ова лето, додека истрагата се приближуваше до најблискиот круг на претседателот. Сепак, по масовните протести и притисокот од западните партнери, тие беа принудени да се откажат од планот.
Соочен со нови докази, Зеленски беше принуден да го промени својот пристап за да ја заштити сопствената позиција. Во среда, на 13 ноември, тој побара оставки од министерот за правда Герман Галушченко и министерката за енергетика Свјатлана Гринчук, кои потоа беа отстранети од Советот за национална безбедност .
Неговиот одговор многумина го оценија како бавен и слаб. Тој го даде својот прв коментар за обвинувањата дури во понеделник вечерта, на 11 ноември, а барањето за негова оставка следеше дури во вторник, откако премиерката Јулија Свириденко веќе го суспендираше Галушченко.
„Привремена суспензија, дури ни отпуштање… дали тоа би била реакцијата на претседател кој навистина не знае ништо?“, коментираше истакнатиот активист за борба против корупцијата Виталиј Шабунин.
Зеленски потоа ги разреши министрите и воведе санкции врз вклучените бизнисмени.
Клучни актери и пријатели на претседателот
Во центарот на аферата е Тимур Миндич, пријател и поранешен деловен партнер на Зеленски, кого истражителите го опишуваат како „ко-организатор“ на шемата. Тие велат дека низ неговата канцеларија поминале околу 100 милиони долари нелегални средства.
„Тој го контролираше работењето на таканаречената „перална“, каде што се переа криминално стекнати средства“, соопшти НАБУ.
Миндич, сопственик на компанијата „Квартал 95“, ко-основана од Зеленски, бил известен и избегал од Украина само неколку часа пред рацијата.
Друг близок пријател и сојузник на Зеленски, поранешниот вицепремиер Олексиј Чернишов, е обвинет за примање 1,2 милиони долари и 100.000 евра во готово. Тој, како и Галушченко, ги негира обвиненијата.
Министерот за енергетика Гринчук не е директно вклучен во случајот.
„Сега Зеленски се држи настрана од луѓето вклучени во случајот и особено се обидува да избегне каква било врска со Миндич“, рече политикологот од Киев, Володимир Фесенко.
Тест за украински институции
Иако скандалот ја потресува владата, некои го гледаат како доказ за напредок. Сојузниците на претседателот и некои активисти истакнуваат дека фактот што НАБУ може да истражува високи функционери, дури и во војна, ја покажува отпорноста на институциите воспоставени по Мајдан во 2014 година.
Советникот на шефот на претседателскиот кабинет, Михаило Подољак, напиша дека ситуацијата „убедливо ја покажува трансформацијата на Украина“, додека амбасадорката на ЕУ, Катарина Матернова, рече дека истрагата е „силен сигнал дека независните институции на Украина функционираат“.
Сепак, активистите предупредуваат на огромниот притисок со кој се соочуваат независните агенции. Дарија Каленјук, извршна директорка на Центарот за антикорупциски акции, ја нарече истрагата успешна приказна, но со важна забелешка: „Тоа е приказна што може да биде позитивна, но само ако Зеленски застане на страната на Набу и Сап, и на народот на Украина“.
Пример за притисок е случајот со детективот на НАБУ, Руслан Махамедрасулов, кој истражуваше корупција во „Енергоатом“, а беше уапсен во јули од безбедносната служба на СБУ врз основа на, според активистите, политички мотивирани обвиненија.
Опасен момент за Украина
Политичката криза за време на војната е опасна за Украина. Опозициската партија Европска солидарност, предводена од поранешниот претседател Петро Порошенко, го повтори своето барање за формирање технократска „влада на единство“, но се воздржа од барање за оставка на Зеленски.
„Сè уште сме во војна“, рече сојузникот на Порошенко, Ростислав Павленко.
Политичкиот коментатор Серхиј Фурса предупреди на ризиците: „Не можеме да дозволиме украинскиот претседател, украинската влада, да ги изгуби остатоците од својот легитимитет за време на војната. Во спротивно, ризикуваме да ја изгубиме државата.“
Аналитичарите веруваат дека новите откритија би можеле дополнително да го дестабилизираат претседателот, особено откако обвинителот на САПО изјави пред судот дека поранешниот министер за одбрана Рустем Умеров, близок до Зеленски, можеби бил „под влијание“ на Миндиќ.
„Мислам дека во овој момент и општеството и политичката класа разбираат дека политичката криза би била премногу опасна“, рече аналитичарот Фесенко, но исто така заклучи: „Многу зависи од следните чекори на истрагата, ако се појават нови информации во врска со Зеленски или кабинетот на претседателот… тогаш, секако, тоа ќе биде нова рунда“.
The post Торби полни со пари, златен тоалет, тајни снимки… Бес во Украина поради огромен скандал (фото) appeared first on Во Центар.
